Trigliserid nedir?

Trigliseridler, kanda dolaşan bir tür yağ (lipid) türüdür. Bu yağlar vücudun başlıca enerji kaynaklarından biri olarak kabul edilir. Yeme içme ile gıda alımı sonrası vücudumuz hemen kullanmayacağı yağları trigliseridlere dönüştürür ve bu şekilde daha sonra kullanmak üzere depolar. Vücudumuzun trigliseridler olarak depoladığı bu yağlar uzun süreli açlık gerektiren durumlarda ve yoğun fiziksel aktivite sırasında kullanılmak üzere saklanır.

Vücudun enerji ihtiyaçlarının karşılanmasında önemli bir rolü olan trigliseridlerin kanda yüksek seviyelere çıkması ise istenilen bir durum değildir. Kanda trigliserid seviyesinin yükselmesinin bir dizi zincirleme etkisi vardır. Kandaki trigliserid seviyesinin uzun zamanlar yüksek seviyelerde kalması damar çeperlerinde yağ birikintilerinin oluşmasına neden olur. Bu oluşumlar zamanla sertleşerek damarların daralmasına ve kan akışını yavaşlamasına neden olur. Bunun sonucunda ise kalp krizi veya felç gibi çok ciddi sonuçları olabilecek bazı rahatsızlıklar ortaya çıkabilir.

Buraya kadar yazdıklarımızdan da anlaşılabileceği gibi trigliserid seviyesinin ideal aralıkta olması hem genel sağlığımız hem de kalp ve damar sağlığımız açısından oldukça önemlidir. Bu nedenle trigliseridler kalp sağlığı risklerini değerlendirmek için, kolesterol düzeyleriyle birlikte rutin kan testlerinde sıklıkla ölçülür.

Trigliserid neden yükselir?

Trigliserid neden yükselir sorusundan önce hangi seviyedeki trigliserid değerinin yüksek kabul edildiğini ifade ederek başlayalım. Kan tahlillerinizde 150 mg/dL ve üstündeki trigliserid değerleri genellikle bu parametrenin izlenmesi gerektiği seviyelere işaret eder. 150-199 mg/dL seviyesinde hafif yüksek, 200-499 mg/dL arası orta yüksek ve 500 mg/dL üzeri ise şiddetli seviyede yüksek trigliserid seviyesine işaret eder.

150-199 mg/dL yani hafif yüksek trigliserid seviyeleri bazen geçici bir takım faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan yükselmeler olabilir. Ancak bu seviyelerin üzerinde olup bir süredir bu şekilde devam eden yüksekliklerde dikkatli olunması önemlidir. Peki trigliserid neden yükselir ve neden uzun süreler bu seviyelerde kalır?

Trigliserid seviyelerini yükselten faktörlerden başlıcalarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

Harcadığınızdan daha fazla kalori almak
Yoğun şeker ve yağ tüketimi
Obezite
Kontrolsüz diyabet
Hipotiroidizm
Aşırı alkol tüketimi
Bazı ilaçlar
Sigara ve alkol kullanımı
Genetik miras

Trigliserid yüksekliğinin belirtileri nelerdir?

Yüksek trigliserid genellikle tek başına belirgin semptomlara neden olmaz. Çoğu kişi bu durumu rutin kan testleri sırasında fark eder. Ancak trigliserid seviyelerinin çok yüksek olduğu ve bu yüksekliğin belli bir süredir devam etmekte olduğu durumlarda bazı belirtiler ortaya çıkabilir.

Bu belirtilerden bazılarını deri altında yağ birikintileri (ksantomalar), karın ağrısı, baş ağrısı, halsizlik ve pankreasın iltihaplanması şeklinde sıralayabiliriz. Semptomlar ancak çok ileri aşamalarda ortaya çıktığından ve nadir görüldüğünden, yüksek trigliseridleri erken tespit etmek ve potansiyel riskleri azaltmak için düzenli kontroller çok önemlidir.

Trigliserid yüksekliği nasıl tedavi edilir?

Yüksek trigliserid tedavisi genellikle yaşam tarzı değişiklikleri ve bazı durumlarda da ilaç tedavisini içerir. Doktorlar genellikle diyet değişiklikleri, fiziksel aktivitenin artırılması ve kilo yönetimi ile başlar. Bu noktada özellikle şekerli ve işlenmiş gıdalardan kaçınmayı, lifli gıdalarla, tam tahıl ve sebzelerle beslenmeyi, zeytin yağı tüketmeyi ve omega 3 yönünden zengin besinleri beslenme programınıza katmayı düşünebilirsiniz.

Bu önlemler yeterli olmazsa, doktorunuz fibratlar, omega-3 yağ asidi takviyeleri veya statinler gibi reçeteli ilaçlar yazabilir. Ancak elbette tedavi planı, size özel olarak, genel sağlık durumunuz, trigliserid seviyeleriniz ve kalp hastalığı gibi risklerin varlığına göre kişiselleştirilmelidir.

Trigliserid nasıl düşer?

Trigliserid seviyelerini düşürmek için öncelikle sabırlı ve azimli olmak gerekir. Tıpki trigliseridler nedeniyle damar çeperlerinde birikerek sertleşen oluşumların zaman alması gibi, bu sürecin tersine çevrilmesi de zaman alacaktır. Başarılı olmak için sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıklarınızın süreklilik kazanması önemlidir.

Trigliserid seviyesini düşürmek için dikkat etmeniz gereken konulardan bazılarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

Dengeli bir beslenme düzeni benimsemek: Şeker alımınızı azaltın, rafine karbonhidratlardan kaçının ve sağlıklı yağlara odaklanın.
Fiziksel aktiviteyi artırmak: Hızlı yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi düzenli egzersizler, fazla kalori yakmanıza ve kanınızdaki yağ seviyelerini düşürmenize yardımcı olur.
Sağlıklı kiloyu korumak: Orta derecede kilo vermek bile trigliserid seviyeleriniz üzerinde olumlu bir etki yapabilir.
Alkol tüketimini sınırlamak: Alkol, kalori ve şeker içeriği yüksek bir içecektir ve özellikle yüksek trigliserid seviyelerine yatkın kişilerde trigliseridleri hızla yükseltebilir. Alkol alımınızı sınırlayın.
Diğer sağlık sorunlarını yönetmek: Diyabet, tiroid bozuklukları ve diğer kronik hastalıkları kontrol altına almak, trigliseridlerin daha da yükselmesini önleyebilir.

Trigliserid tedavisinde tutarlılık çok önemlidir. Yukarıda sıraladığımız bu alışkanlıkları geçici kurallar olarak değil, sağlıklı bir yaşam için hayatınıza entegre edeceğiniz rutinleriniz, yeni yaşam tarzınız olarak düşünmeniz faydalı olacaktır.

Trigliserid yüksekse hangi gıdalardan kaçınmalısınız?

Sağlıklı bir beslenme programıyla, trigliserid seviyelerini kontrol altına almanız önemli oranda mümkün olabilir. Örneğin bazı gıdalar kanınızdaki yağ seviyelerini hızla yükseltebilir ve bu da damarlarınızda yağ birikimine neden olur. Bu nedenle bu gıdaları sınırlandırılmalı veya tamamen beslenme programınızdan çıkarmalısınız.

Kaçınmanız gerekenler arasında şunlar bulunur:

Şekerli yiyecekler ve içecekler: Meşrubatlar, şekerlemeler, hamur işleri ve diğer yüksek şekerli gıdalar trigliserid seviyenizi hızla artırabilir.
Rafine karbonhidratlar: Beyaz ekmek, makarna ve diğer işlenmiş tahıllar kan şekerinde ani yükselmelere neden olarak yağ depolanmasını artırabilir.
Doymuş ve trans yağlar: Kızartılmış gıdalar, fast food, paketlenmiş atıştırmalıklar ve işlenmiş etler mutlaka kaçınmanız gereken kırmızı bayraklı ürünlerdir.
Alkol: Bazı kişilerde orta miktarda alkol bile trigliserid düzeylerini önemli ölçüde artırabilir. Alkol kullanımında çok dikkatli olmalısınız.
Aşırı yağlı süt ürünleri veya kırmızı et: Bunları sık sık tüketmek, trigliserid ve kolesterol seviyelerinin yükselmesine katkıda bulunabilir. Dikkatli tüketmelisiniz.

Yukarıda sıraladığımız ürünleri tam tahıllılar, yağsız proteinler, sağlıklı yağlar (zeytinyağı veya avokado gibi), meyveler ve sebzelerle değiştirmek, trigliseridleri kontrol altında tutmaya yardımcı olurken genel kalp sağlığını da destekler.