Reflü Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Tahmini okuma süresi: 12 dakika 17 saniye

Reflü nedir? Hangi şikayetlerle kendini gösterir?

Reflü, asit ve safra gibi mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıyla ortaya çıkan bir sindirim sistemi problemidir. Klinik olarak hastalar çoğu zaman “midem yanıyor”, “boğazımda takılma var” ya da “yemekten sonra ağzıma acı su geliyor” şikayetleriyle başvurur. Bu şikayetler sıklıkla reflüye işaret ediyor şekline yorumlansa da, aslında her mide yanması reflü anlamına gelmeyebilir.

Şimdi pek çok okuyucumuzun kafasında “bendeki basit bir mide yanması mı, yoksa reflü mü?” sorusu belirmiş olabilir. Bu yazımızda reflüyü mercek altına alırken, bu konuya dair merak ettiklerinize de cevap vermeyi hedefliyoruz.

Belirtilerin ne olduğu konusu ile devam etmeden önce, söz konusu şikayetlerin sık tekrar ettiği, gece uykudan uyandırdığı veya beslenme düzenini etkilediği durumların bir uzman tarafından değerlendirilmesi gerektiğini ekleyelim. Reflü tedavisinde amaç yalnızca şikayeti bastırmak değil, altta yatan nedeni belirleyerek kişiye uygun yaşam tarzı, ilaç veya ileri tedavi planını oluşturmaktır.

Reflü belirtileri nelerdir?

Reflü belirtileri kişiden kişiye değişebilse de en sık görülen belirtiler mide yanması, göğüste yanma hissi ve ağza acı ya da ekşi su gelmesidir. Bu tablo tıbbi olarak gastroözofageal reflü belirtileri arasında değerlendirilir. Genellikle yemeklerden sonra, öne eğilince, uzanınca veya gece saatlerinde daha belirgin hale gelir.

Reflüde yanma hissi çoğu zaman göğüs kemiğinin arkasında başlar ve boğaza doğru yayılabilir. Bunun yanında geğirme, şişkinlik, hazımsızlık, mide bulantısı ve yutkunurken takılma hissi de görülebilir. Bu nedenle “reflü mide bulantısı yapar mı?” sorusunun cevabı da duruma göre “evet” olabilir.

Özellikle yemek sonrasında bulantı hissi artabilir. Reflü belirtileri ile alakalı hekimlere sık sorulan sorulardan biri de “Reflü gaz yapar mı?” sorusudur. Reflü doğrudan gaz hastalığı olmasa da, hazımsızlık, geğirme ve şişkinlik reflüye eşlik edebilir.

Boğazda reflü belirtileri ve reflü öksürüğü

Boğazda görülen reflü belirtileri her zaman mide yanmasıyla birlikte görülmeyebilir. Bu nedenle bazı hastalar reflü olduğunu fark etmeden uzun süre boğaz şikayetleri yaşayabilir. Boğaz temizleme ihtiyacı, ses kısıklığı, kuru öksürük, boğazda yumru veya takılma hissi, ağızda kötü tat, balgam hissi ve özellikle sabahları artan boğaz rahatsızlığı boğaz reflüsünde görülebilen belirtilerdir. Diğer yandan mide asidinin yemek borusuna ve boğaz bölgesine kadar ulaşması hassas dokuları tahriş ederek kuru ve inatçı öksürüğe yol açabilir.

Reflü neden olur?

Pek çok başka hastalıkta olduğu gibi, reflünün ortaya çıkmasında da birden fazla faktör etkili olmaktadır. Bu faktörlerden başlıcaları çoğu zaman yemek borusu ile mide arasındaki kapak mekanizmasının yeterince iyi çalışmaması, mide basıncının artması ve yaşam tarzı gibi faktörlerdir. Normalde bu kapak mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını engeller. Ancak kapak gevşediğinde ya da mide üzerindeki basınç arttığında mide asidi yukarı doğru kaçabilir ve şikayetlere neden olabilir.

Mide fıtığı, fazla kilo, gebelik, karın içi basıncını artıran durumlar, geç saatte yemek yemek, hızlı yemek yeme, büyük porsiyonlar tüketmek, sigara ve alkol kullanımı reflü riskini artırabilir. Bazı ilaçlar da yemek borusu ile mide arasındaki kapak basıncını etkileyerek reflü şikayetlerini belirginleştirebilir. Bu nedenle reflü yalnızca “asit fazlalığı” olarak düşünülmemelidir. Anatomik yapı, beslenme düzeni, kilo durumu, kullanılan ilaçlar ve günlük alışkanlıklar birlikte değerlendirilmelidir.

Reflünün neden tetiklendiği hastadan hastaya değişebilir. Bazı kişilerde kahve belirgin şikayet yaparken, bazı kişilerde geç saatte yemek yemek veya hızlı yemek daha fazla etkili olabilir. Bu nedenle reflüde en doğru yaklaşım kişinin kendi tetikleyicilerini fark etmesi ve şikayetleri sıklaşıyorsa hekim değerlendirmesiyle ilerlemesidir.

Reflüyü tetikleyen ve reflüye iyi gelen yiyecek ve alışkanlıklar

Reflü şikayetlerini artırabilen yiyecek ve alışkanlıklar herkeste aynı etkiyi göstermez. Ancak kızartmalar, yağlı yemekler, çikolata, kahve, asitli içecekler, alkol, baharatlı yiyecekler, domatesli ve asitli gıdalar bazı kişilerde reflüyü tetikleyebilir.

Ayrıca büyük porsiyonlar tüketmek, hızlı yemek yemek, yemekten hemen sonra uzanmak ve gece geç saatte yemek yemek de mide basıncını artırarak reflü şikayetlerini belirginleştirebilir.

Reflüye iyi gelen yiyecekler denildiğinde ise tek bir mucize besinden söz etmek doğru değildir. Reflüde genellikle hafif, az yağlı, mideyi zorlamayan ve kişide şikayet oluşturmayan besinler daha iyi tolere edilir. Hekimlere sıklıkla sorulan “Yoğurt reflüye iyi gelir mi?” veya “süt reflüye iyi gelir mi?” sorularını da bu eksende düşünmek gerekir; zira mucize bir besin yoktur ve verilecek cevap kişiye göre değişir. Örneğin, yağlı süt ürünleri bazı hastalarda kısa süreli rahatlama sağlarken, bazı kişilerde şikayeti artırabilir. Bu nedenle en güvenli yaklaşım, kişisel tetikleyicileri takip etmek ve kalıcı şikayetlerde doktora başvurmaktır.

Reflüye ne iyi gelir?

Reflüde amaç yalnızca mide yanmasını geçici olarak azaltmak değil, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını kolaylaştıran alışkanlıkları düzenlemektir. Bu nedenle en temel öneriler arasında az ve sık yemek, büyük porsiyonlardan kaçınmak, yemekleri yavaş tüketmek ve yatmadan en az 2–3 saat önce yemek yemeyi bırakmak yer alır.

Mide reflüsüne iyi gelenlerin başında beslenme düzeninin gözden geçirilmesi vardır. Ancak her besin herkeste aynı etkiyi göstermez. Bu nedenle kişinin hangi yiyeceklerden sonra yanma, ekşime, geğirme veya ağıza acı su gelmesi yaşadığını takip etmesi önemlidir.

Gece reflüsü yaşayan kişilerde baş ve gövde kısmının hafif yükseltilmesi fayda sağlayabilir. Sadece yüksek yastık kullanmak yerine gövdeyi de destekleyen eğimli bir yatış pozisyonu daha etkili olabilir. Fazla kilo, karın içi basıncı artırarak reflüyü tetikleyebildiği için kilo kontrolü de tedavi sürecinin önemli bir parçasıdır.

Boğaz reflüsünde ise özellikle geç saatte yemek yememek, yemekten hemen sonra uzanmamak, sigara ve alkolden uzak durmak, kahve ve asitli içecekleri sınırlamak önemlidir. Boğaz temizleme ihtiyacı, ses kısıklığı ve kuru öksürük uzun sürüyorsa yalnızca reflü değil, KBB hastalıkları veya alerjik nedenler de değerlendirilmelidir.

Reflü ve gastrite iyi gelen bitki çayları konusunda da dikkatli olunmalıdır. Papatya, rezene veya zencefil gibi bazı bitki çayları bazı kişilerde rahatlama sağlayabilse de bu içecekler reflü tedavisinin yerine geçmez. Ayrıca her bitki çayının herkes için uygun olmadığını da hatırlatalım. Hamileler, kronik hastalığı olanlar ve düzenli ilaç kullananlar bitkisel ürünler hekime danışmadan tüketmemelidir.

Reflüye anında çözüm var mı?

Göğüste yanma, ağıza acı su gelmesi, boğazda yanma, geğirme, mide ekşimesi veya ani rahatsızlık gibi belirtiler kimi zaman oldukça can sıkıcı olabilmektedir. Bu da kişileri reflüye anında çözüm arama arayışlarına itmektedir. Bu şikayetler yaygın olarak “reflü krizi” olarak ifade edilse de, her göğüs yanması reflüye bağlı olmayabilir. Bu nedenle belirtilerin şekli ve eşlik eden bulgular dikkatle değerlendirilmelidir.

Uzanmak, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını kolaylaştırabileceği için şikayetleri artırabilir. Kişi mümkünse oturur pozisyonda kalmalı, sıkı kemer veya kıyafetleri gevşetmeli, ağır ve yağlı yiyecekler tüketmemelidir. Doktorunuzun daha önce önerdiği reflü ilaçları varsa belirtilen şekilde kullanılmalıdır. Ancak bilinçsiz ilaç kullanımının özellikle kalp, böbrek, karaciğer hastalığı olanlarda veya düzenli ilaç kullanan kişilerde uygun olmayabileceğinin de altını çizelim.

Reflü nasıl geçer?

Reflü tedavisinde amaç yalnızca mide yanmasını kısa süreli azaltmak değil mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını kolaylaştıran faktörleri kontrol altına almaktır. Bu nedenle reflü tedavisi çoğu zaman yaşam tarzı düzenlemeleri, beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi, gerekli durumlarda ilaç tedavisi ve bazı hastalarda ileri değerlendirme ile birlikte planlanır.

İlk adım genellikle günlük alışkanlıkların düzenlenmesidir. Az ve sık yemek, büyük porsiyonlardan kaçınmak, yatmadan 2–3 saat önce yemek yemeyi bırakmak, yemekten hemen sonra uzanmamak, fazla kilodan kaçınmak ve reflüyü artıran yiyecekleri gözlemlemek şikayetleri azaltabilir. Gece reflüsü yaşayan kişilerde baş ve gövde kısmının hafif yükseltilmesi de fayda sağlayabilir.

Reflü için kullanılan ilaçlar ise her hasta için aynı şekilde kullanılmaz. Hekim gerekli görürse mide asidini azaltmaya, asidin etkisini hafifletmeye veya mide içeriğinin yemek borusuna kaçmasını kontrol etmeye yönelik ilaç gruplarından yararlanabilir. Ancak ilaç ismi, doz ve kullanım süresi kişiye göre değiştiği için bilinçsiz ilaç kullanımı önerilmez. Özellikle uzun süren, sık tekrarlayan veya ilaç bırakıldığında hemen geri dönen şikayetlerde altta yatan nedenin değerlendirilmesi gerekir.

Bazı hastalarda reflünün nedeni mide fıtığı, ciddi kapak gevşekliği veya ilaç tedavisine rağmen kontrol edilemeyen reflü olabilir. Bu durumda endoskopi, pH ölçümü gibi ileri tetkikler ve seçilmiş hastalarda cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Kısacası reflüde tek bir standart tedavi yoktur. Her mide yanması için aynı ilaç veya aynı süre uygun değildir. En doğru yaklaşım, şikayetlerin süresi ve şiddetine göre hekim değerlendirmesiyle kişiye özel tedavi planı oluşturmaktır.

Aktif International Hastanesi Gastroenteroloji Doktorlarının Uyarı ve Önerileri

Aktif International Hastanesi’nde Gastroenteroloji doktorlarımızla konuştuk. Görüş ve önerilerini sizin için derledik. Doktorlarımız reflü şikayetlerinde yalnızca mide yanmasını baskılamaya odaklanmak yerine, şikayetin nedenini ve tekrar etme düzenini anlamanın önemli olduğunun altını çiziyor. Çünkü reflü beslenme alışkanlıkları, kilo durumu, mide fıtığı, kullanılan ilaçlar, uyku düzeni, sigara-alkol kullanımı ve stres gibi birçok faktörle ilişkili olabilir.

Reflü şikayeti olan kişilerin muayene öncesinde bazı detayları not etmesi tanı sürecini kolaylaştırabilir. Yanmanın hangi saatlerde arttığı, hangi yiyeceklerden sonra belirginleştiği, gece uykudan uyandırıp uyandırmadığı, ağıza acı su gelip gelmediği, öksürük veya ses kısıklığı gibi boğaz şikayetlerinin eşlik edip etmediği hekime mutlaka aktarılmalıdır. Daha önce kullanılan mide ilaçları, bu ilaçların ne kadar süre kullanıldığı ve şikayetlerin ilaç bırakılınca tekrar edip etmediği de tedavi planı açısından önem taşır.

Gastroenteroloji değerlendirmesinde her hastaya aynı yaklaşım uygulanmaz. Bazı hastalarda yaşam tarzı düzenlemeleri yeterli olabilirken, bazı hastalarda ilaç tedavisi, endoskopi veya ileri tetkikler gerekebilir. Ancak doktorlarımızın özellikle altını çizdiği bir konu da şu: Yutma güçlüğü, ağrılı yutma, istemsiz kilo kaybı, kansızlık, kanlı kusma, siyah dışkı, sürekli kusma veya göğüs ağrısı gibi belirtilerin olması halinde zaman kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.

Reflüde uzun süre bilinçsiz ilaç kullanımı, altta yatan farklı hastalıkların geç fark edilmesine neden olabilir. Bu nedenle sık tekrarlayan, gece uykusunu bozan veya yaşam kalitesini düşüren reflü şikayetlerinde kişiye özel değerlendirme yapılmalı, tedavi süreci hekim kontrolünde planlanmalıdır.

Reflü için hangi doktora gidilir?

Mide yanması, ağıza acı su gelmesi, göğüste yanma, geğirme ve yemek sonrası artan mide şikayetlerinde genellikle Gastroenteroloji bölümüne başvurulabilir. Reflüye mide fıtığı eşlik ediyorsa, ileri değerlendirme veya cerrahi seçenekler gerekiyorsa Genel Cerrahi bölümü de sürece dahil olabilir.

Reflü şikayetleri arasında boğazda takılma hissi, ses kısıklığı, kronik öksürük, sık boğaz temizleme ihtiyacı veya balgam hissi ön plandaysa KBB değerlendirmesi gerekebilir. Yutma güçlüğü, istemsiz kilo kaybı, kanama, sürekli kusma veya göğüs ağrısı varsa gecikmeden doktora başvurulmalıdır.

Reflü yatağı ve reflü yastığı işe yarar mı?

Reflü yatağı ve reflü yastığı, özellikle gece reflüsü yaşayan bazı kişilerde şikayetleri azaltmaya yardımcı olabilir. Buradaki temel amaç yatarken mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını zorlaştıracak bir pozisyon oluşturmaktır. Baş ve gövde kısmının hafif yükseltilmesi bazı hastalarda gece yanması, ağıza acı su gelmesi ve öksürük gibi şikayetleri azaltabilir.

Ancak yalnızca başın altına birkaç yüksek yastık koymak her zaman etkili değildir. Bu pozisyon boyun ve sırt ağrısına yol açabilir. Ayrıca gövde yeterince yükselmediği için reflüyü azaltmada beklenen faydayı sağlamayabilir. Üst gövdeyi destekleyen eğimli yatış pozisyonu daha etkili bir çözümdür. Bu eğim yatak başının yükseltilmesiyle ya da kişiye uygun destek ürünleriyle sağlanabilir.

Yine de reflü yastığı veya yatak düzeni tek başına tedavi olarak görülmemelidir. Gece reflüsü sık tekrarlıyorsa, uykudan uyandırıyorsa veya ilaç ihtiyacı doğuruyorsa altta yatan nedenin değerlendirilmesi gerekir.

Bebeklerde reflü belirtileri ve bebek reflü yatağı

Bebeklerde reflü, özellikle ilk aylarda sık görülebilir. Yenidoğan ve küçük bebeklerde mide ile yemek borusu arasındaki kapak mekanizması henüz tam olgunlaşmadığı için beslenme sonrası az miktarda kusma veya ağıza süt gelmesi görülebilir. Bu durum her zaman hastalık anlamına gelmez. Bebek iyi kilo alıyor, huzurlu besleniyor ve genel durumu iyiyse çoğu zaman fizyolojik reflü olarak değerlendirilir.

Sık kusma, beslenme sonrası huzursuzluk, ağlama, beslenmeyi reddetme, öksürük, hırıltı, uyku sırasında rahatsızlık ve kilo alımında yetersizlik ise reflü belirtileri arasındadır. Beslenme miktarı, beslenme aralıkları ve bebeğin kilo takibi değerlendirilmelidir. Kanlı kusma, morarma, solunum sıkıntısı, sürekli öksürük, beslenememe, belirgin huzursuzluk veya kilo alamama gibi durumlar gözleniyorsa zaman kaybetmeden çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

Bebekler için kullanılan reflü yatağı konusunda ise dikkatli olunmalıdır. Bebeklerde güvenli uyku kuralları nedeniyle eğimli yatak, yastık veya pozisyon verici ürünler doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

İlerlemiş reflü belirtileri nelerdir?

Reflü uzun süre devam ettiğinde yemek borusunda tahriş, hassasiyet ve bazı hastalarda darlık gelişebilir. Bu durumda yutma güçlüğü, ağrılı yutma, lokmaların takılıyor gibi hissedilmesi, geçmeyen boğaz veya göğüs ağrısı, sık tekrarlayan gece yanmaları ve uykudan uyandıran reflü atakları görülebilir.

İstemsiz kilo kaybı, kansızlık, kanlı kusma, dışkıda siyah renk, sürekli kusma veya yemek yerken belirgin zorlanma gibi bulgular reflüye eşlik ediyorsa bu durumlarda belirtilerin geçmesini beklemek doğru olmaz. Bu belirtiler reflü dışında farklı sindirim sistemi hastalıklarının da işareti olabileceği için hekim kontrolü gerekir.

Reflü ameliyatı ne zaman gerekir?

Reflü ameliyatı, her reflü hastası için gerekli olan bir tedavi yöntemi değildir. Ancak bazı hastalarda tercih edilen diğer yöntemlere rağmen şikayetler kontrol altına alınayabilir ya da ilaç bırakıldığında reflü kısa sürede tekrar edebilir. Bu durumda cerrahi seçenekler gündeme gelebilir.

İlaç ve yaşam tarzı düzenlemelerine rağmen devam eden belirtiler varsa ileri tetkiklerle bir değerlendirme yapılması gerekebilir. Özellikle reflüye mide fıtığı eşlik ediyorsa, yemek borusunda tahriş veya darlık gibi bulgular gelişmişse ya da hasta uzun süreli ilaç kullanımı açısından uygun değilse, reflü ameliyatı bir seçenek olarak değerlendirilebilir.

Ancak burada en önemli nokta ameliyat kararının yalnızca şikayete bakılarak verilmemesidir. Her mide yanması reflü ameliyatı gerektirmez. Cerrahi karar hastanın şikayetleri, endoskopi bulguları, mide fıtığı varlığı, gerekirse pH ölçümü ve yemek borusu hareketlerini değerlendiren testler sonucunda verilmelidir. Kısacası her reflü hastası ameliyat adayı değildir ve doğru hasta seçimi tedavi başarısı açısından belirleyicidir.