Aktif International Hastanesi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Tahmini okuma süresi: 11 dakika 4 saniye

İçindekiler

Mide kanaması nedir ve klinik olarak ne anlama gelir?

Halk arasında mide kanaması olarak bilinen tablo midenin iç yüzeyindeki bir damar veya dokudan sindirim sistemine kan sızmasıyla gelişir. Ancak klinik açıdan değerlendirildiğinde, bu durum her zaman sadece mideden kaynaklanmaz.

Yemek borusu, mide veya onikiparmak bağırsağındaki kanamalar tıbbi olarak “üst gastrointestinal sistem kanaması” başlığı altında değerlendirilir. Kanama aniden ve şiddetli bir şekilde başlayabileceği gibi fark edilmeden son derece yavaş ve gizli bir şekilde de ilerleyebilir. Bu süreçte kanamanın kesin kaynağını ve şiddetini belirlemek için muayene, kan testleri ve endoskopik incelemeler belirleyici role sahiptir.

Bu yazımızda mide kanaması belirtilerinden mide kanaması nedenleri başlığına, durumun tehlike boyutundan güncel tedavi yöntemlerine ve sonrasında dikkat edilmesi gereken beslenme adımlarına kadar aklınızı kurcalayan soruların yanıtlarını bulabilirsiniz.

Mide kanaması belirtileri nelerdir? Siyah dışkı ve kusma ne anlama gelir?

Vücudumuz içten içe gelişen bir kanamada son derece net, bazen de bir o kadar sinsi sinyaller verebilir. En bilinen mide kanaması belirtileri arasında kanlı kusma veya siyah dışkı ilk sıralarda gelse de, her kanama ilk anda gözle görülebilecek kadar belirgin değildir.

Kanamanın hızı, miktarı ve kaynağı bu belirtilerin şeklini doğrudan değiştirir. Klinik açıdan belirtileri açık kanama işaretleri ve gizli kanama belirtileri olarak iki ana grupta incelemek hastanın durumunu anlamayı kolaylaştırır.

Açık kanama işaretleri: Kahve telvesi kusma ve katran rengi dışkı

Gözle görülebilen açık kanamalarda kusmuk ve dışkının rengi kanamanın ne kadar hızlı gerçekleştiği konusunda hekimlere hayati ipuçları sunar.

Kahve telvesi kusma (Hematemez): Kusmukta parlak kırmızı kan görülmesi aktif ve hızlı bir kanama olduğunu gösterir. Kusmuğun koyu kahverengi, pütürlü ve kahve telvesi görünümünde olması ise kanın mide asidiyle temas ederek kimyasal değişime uğradığını anlatır.
Katran rengi siyah dışkı (Melena): Kan sindirim yolunda ilerlerken mide asitleri, enzimler ve bakterilerle reaksiyona girer. Bunun sonucunda dışkı cıvık, yapışkan, parlak ve katranımsı siyah bir görünüm kazanır.

Yukarıdaki belirtilere ek olarak aşağıdaki işaretlerden biri dahi varsa zaman kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır:

Bayılma, göz kararması veya şiddetli baş dönmesi
Ciltte soğukluk ve belirgin solukluk
Çarpıntı veya gözle görülür şekilde hızlı nabız
Bilinç bulanıklığı ve aniden başlayan nefes darlığı
Kusmukta yoğun miktarda kan

Gizli mide kanaması belirtileri: Anemi, geçmeyen yorgunluk ve baş dönmesi

Her kanama kendini açıkça göstermez. Gizli mide kanaması vakalarında gözle görülür bir kanlı kusma ya da siyah dışkı olmayabilir. Mide yüzeyinden mikro düzeyde sızan kan damar damar birikerek vücudun demir depolarını tüketir. Kişi günün sonunda bir mide şikayetiyle değil, kaynağı anlaşılamayan anemi veya tükenmişlik hissiyle doktora başvurabilir.

Yavaş ilerleyen sinsi kanamalarda en sık karşılaşılan belirtiler aşağıdaki gibidir:

Dinlenmekle geçmeyen, günün geneline yayılan kronik yorgunluk ve halsizlik
Oturduğunuz yerden ayağa kalkınca yaşanan baş dönmesi ve göz kararması
Ciltte, dudak içlerinde ve tırnak kenarlarında solgunluk
Merdiven çıkarken veya hafif yürüyüşlerde nefes nefese kalma
Kalbin hızlı veya düzensiz atması
Odaklanma güçlüğü ve efor kapasitesinde düşüş

Kanamanın henüz ilk saatlerinde yapılan kan tahlilinde hemoglobin değeri hemen düşmeyebilir. Vücut sıvı dengesini ayarlayana kadar laboratuvar sonuçları yanıltıcı biçimde normal görünebilir. Bu nedenle uzman bir hekim sadece tek bir kan sonucuna değil, hastanın tansiyonuna, nabzına ve genel klinik tablosuna bakarak karar verir.

Mide kanaması neden olur? Sadece acı yemek veya stres kanamaya yol açar mı?

Mide kanamasıyla alakalı en sık karşılaştığımız şehir efsanelerinden biri de çok acı yemenin ya da aşırı stresin bu duruma neden olduğu düşüncesidir. Açıkçası, tabağınızdaki bol acılı bir yemek veya günlük hayatın koşturmacası tek başına sağlıklı bir mide duvarını kanatmaya yetmez.

Acılı gıdalar veya günlük kaygılar mevcut bir gastrit ya da reflüyü tetikleyip midede yanmaya, bazen de ağrıya neden olsa da, doğrudan bu makalemizde bahsettiğimiz türden bir kanama başlatmaz.

Madem bu yukarıda sıraladıklarımız doğrudan etken değil, öyleyse soru şu: Peki, mide kanaması neden olur ve arkasındaki gerçek klinik etkenler nelerdir?

Mide ve üst sindirim sisteminde kanamaya yol açan başlıca nedenler aşağıdaki gibidir:

Mide ve Onikiparmak Bağırsağı Ülserleri: En yaygın kanama sebebidir. Mide asit dengesi bozulduğunda açılan yaralar altındaki damarlara ulaştığında kanama başlar.
Helicobacter Pylori Enfeksiyonu: Mide dokusunda sessizce kronik iltihap oluşturan bu bakteri ülser ve kanama riskini doğrudan artıran en önemli etkenlerden biridir.
Bilinçsiz Ağrı Kesici Kullanımı: Ağrı kesici ve aspirin gibi sık kullanılan iltihap giderici ilaçlar midenin koruyucu tabakasını zayıflatarak mide kanaması nedenleri arasında ilk sıralara yerleşir.
Kan Sulandırıcı İlaçlar: Bu ilaçlar tek başına sıfırdan bir yara açmasa da, midede var olan hafif bir sızıntıyı veya ülseri durdurulması güç bir kanamaya dönüştürebilir.
Gastrit: Yüksek alkol tüketimi, safra reflüsü ve kimyasal tahrişler mide yüzeyinde yüzeysel hasar bırakabilir.
Şiddetli Kusmaya Bağlı Yırtıklar: Üst üste yaşanan zorlayıcı ve şiddetli kusma nöbetleri yemek borusu ile midenin birleştiği bölgede doku yırtılmalarına sebep olabilir.
Yemek Borusu ve Mide Varisleri: Genellikle karaciğer rahatsızlıklarına bağlı gelişen genişlemiş damarlar, basınç artışıyla aniden patlayarak ciddi kanamalara yol açabilir.
Polipler ve Tümöral Oluşumlar: Sindirim sistemindeki iyi veya kötü huylu kitleler ile damar anomalileri de sinsi kanama kaynakları arasında yer alabilir.

Mide kanaması tehlikeli midir? Kendiliğinden geçer mi?

Mide kanaması tehlikeli mi sorusunun cevabı kesinlikle “evet” şeklindedir. Kanama hızlı ve şiddetli geliştiğinde vücuttaki kan hacmi aniden düşer. Bu tablo tansiyonun düşmesine, hayati organların oksijensiz kalmasına ve şoka yol açabilir. Zamanında müdahale edilmediğinde mide kanaması öldürür mü endişesi ne yazık ki acı bir gerçeğe dönüşebilir.

Elbette her kanama aynı hızda seyretmez. Ancak durumun ciddiyeti evde tek başına anlaşılamaz. Özellikle aşağıdaki belirtiler geliştiğinde vakit kaybetmeden acil yardım çağrılmalıdır:

Şiddetli kanlı kusma veya kahve telvesi görünümü
Katranımsı, parlak ve kötü kokulu siyah dışkı
Bayılma, bilinç bulanıklığı veya şiddetli baş dönmesi
Soğuk terleme, aşırı solukluk ve zayıf nabız

Hastaların yaptığı en tehlikeli hatalardan biri mide kanamasının kendiliğinden geçeceği düşüncesiyle belirtilerin hafiflemesini beklemesidir. Bu belirtilerin hafiflemesi mümkündür. Ancak bunun nedeni pek de düşünüldüğü gibi olmayabilir.

Vücudun pıhtılaşma mekanizması sayesinde kanama geçici olarak durabilir ya da yavaşlayabilir. Ancak bu durum arkadaki ülserin veya damar hasarının iyileştiği anlamına gelmez. Mide asidi yaraya her temas ettiğinde kanama çok daha şiddetli bir şekilde yeniden başlayabilir.

Teşhiste göz önünde bulundurulması gereken önemli klinik ayrıntı

Mide kanaması nasıl anlaşılır sorusunun yanıtı tek bir tahlile veya belirtiye bakılarak verilemez. Şikayetlerin başlama zamanı, tansiyon ve nabız değerleri, kullanılan ilaçlar ya da laboratuvar sonuçları uzman hekim tarafından bir bütün olarak değerlendirilir. Bu süreçte öncelik her zaman hastanın genel durumunu ve dolaşımını sabitlemektir. Tansiyon ve nabız kontrol altına alındıktan sonra teşhis ve müdahale adımlarına geçilir.

Teşhiste ilk olarak tam kan sayımı yapılarak hemoglobin değerlerine bakılır. Ancak burada hastaların bilmesi gereken çok önemli bir klinik ayrıntı akut kanamanın ilk saatlerinde yapılan kan tahlili sonucunun tamamen normal çıkabildiğidir. Vücut henüz sıvı dengesini ayarlayamadığı için ilk tahliller aldatıcı olabilir. Bu nedenle tek bir normal kan sonucu kanamayı tamamen ekarte etmez.

Endoskopi yaptırmam şart mı?

Gelişen teknolojiye rağmen, hastalarımızın yine de bazı çekinceleri olabiliyor. Bu nedenle olası mide kanaması vakalarında pek çok hasta “Endoskopi yaptırmam şart mı?” endişesini yaşayabiliyor. Mide kanaması şüphesinde başvurulan bir yöntem olan endoskopi sadece mideyi inceleyen bir görüntüleme yöntemi değildir.

Endoskopi aynı zamanda kanayan damara klips atarak, enjeksiyon yaparak veya termal yöntemlerle kanamayı o anda durduran hayati bir tedavi aracıdır. Her mide yanması veya basit hazımsızlıkta endoskopi yapılması zorunlu değildir. Ancak kanamanın hızla geliştiği durumlarda endoskopi ertelenemez bir gereklilik haline gelir.

Tıbbi olarak kanaması olan ve genel durumu stabil hastalara ilk 24 saat içinde endoskopi yapılmasını önerilir. Endoskopinin yetersiz kaldığı veya kanama odağının üst sindirim sisteminde bulunamadığı durumlarda ise anjiyografi ve tomografi gibi alternatif yöntemlere başvurulabilir.

Mide kanaması tedavisi nasıl yapılır ve hangi yöntemler kullanılır?

Halk arasında genel olarak “Mide kanaması tek bir ilaçla hemen geçer” ya da “Mide kanaması olan kişi mutlaka ameliyat olur” şeklinde iki farklı uç algı bulunur. Oysa mide kanaması tedavisi kanamanın kaynağına ve şiddetine göre basamak basamak planlanan klinik bir süreçtir.

Aşama aşama uygulanan temel mide kanaması tedavi yöntemleri aşağıdaki gibidir:

Dolaşımı Dengeleme ve İlk Müdahale: Tedavide ilk hedef kanamayı durdurmaktan önce vücudun kaybettiği kanı ve sıvıyı yerine koymaktır. Hastaya hızla damar yolu açılarak serum desteği verilir ve hayati organların oksijensiz kalmaması için gerekli görüldüğü takdirde kan nakli gerçekleştirilir.
Mide Asidini Baskılayan Tedavi: Mide ortamındaki yüksek asit vücudun kanamayı durdurmak için oluşturduğu pıhtıları çözebilir. Bu nedenle damar yoluyla yüksek doz mide koruyucu ilaçlar verilir. Mide içi nötrleştirilerek pıhtının tutunması ve dokunun iyileşmesi sağlanır.
Endoskopik Müdahale: Günümüzde vakaların büyük çoğunluğunda cerrahiye gerek kalmaz. Endoskopi, yukarıda da bahsettiğimiz gibi, sadece tanı koymaz, aynı zamanda kanamayı o anda durduran ana tedavi aracıdır. İşlem sırasında kanayan damara mekanik klips takılabilir, ısı veya lazer yöntemleriyle damar dağlanıp mühürlenebilir ya da kanayan damar bant uygulamasıyla kapatılabilir.
Cerrahi: Ameliyat günümüzde yalnızca kanamanın hiçbir yöntemle durdurulamadığı ya da mide duvarında delinme geliştiği durumlarda en son çare olarak uygulanır. İşlem sırasında kanayan damar bağlanabilir, ülserli bölge onarılabilir veya kanamanın nedenine göre midenin sınırlı bir bölümü çıkarılabilir.

Aktif International Hastanesi Gastroenteroloji Doktorlarının Uyarı ve Önerileri

Mide kanaması geçiren hastalarımızda kanamanın durdurulmuş olması ne yazık ki arkadaki sağlık sorununun tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ülser, Helicobacter pylori enfeksiyonu, bilinçsiz ilaç kullanımı ya da damar sorunları kökten tedavi edilmediğinde kanamanın tekrarlama riski bulunur.

Bu nedenle taburcu edildikten sonraki süreçte hastalarımızın dikkat etmesi gereken kritik noktaları doktorlarımız aşağıda özetlediğimiz şekilde sıralıyor:

Taburcu olurken endoskopi raporunuzu, varsa biyopsi sonucunuzu ve kullandığınız tüm ilaçların listesini mutlaka yanınıza alın. Kontrol muayenelerine bu belgelerle gitmek hekiminizin süreci çok daha hızlı ve doğru yönetmesini sağlar.
Aspirin, kan sulandırıcı veya iltihap giderici ağrı kesici ilaçlar yeniden kanama riskini doğrudan etkileyebilir. Ancak özellikle kalp ve damar hastaları kanama korkusuyla bu ilaçları kendi başlarına kesinlikle kesmemeli ve mutlaka doktorlarına danışmalıdır.
Mide ağrınız veya halsizliğiniz tamamen geçmiş olsa bile, önerilen kan tahlillerini yaptırmayı ihmal etmeyin. Kan sayımında hemoglobin değerinin normale dönmesi vücuttaki demir depolarının dolduğunu garanti etmez. Nedeni açıklanamayan kansızlık ve demir eksikliği gözle görülmeyen sinsi kanamaların habercisi olabilir.

Mide kanaması geçirdim. Nasıl beslenmeliyim?

Taburcu olduktan sonra hastaların aklına ilk gelen sorular genellikle “Mide kanaması geçiren ne yemeli?” ya da “Bundan sonra sadece çorbayla mı yaşayacağım?” olur. Mide kanaması sonrası beslenme sürecinde ömür boyu sürecek katı kısıtlamalara gerek yoktur. Ancak iyileşme evresindeki mide dokusunu yormamak ve doku tamirini desteklemek adına ilk günlerde kademeli bir beslenme planı uygulamak son derece önemlidir.

Endoskopik müdahale sonrasındaki ilk saatlerde hekiminizin yönlendirmesiyle önce ılık su, tanesiz ve yağsız çorbalar gibi berrak sıvılarla başlanır. Mide bunu tolere ettikçe kademeli olarak püre ve yumuşak katı gıdalara geçilir.
Mide asidini uyarmayacak haşlanmış yumurta, az tuzlu ve yağsız beyaz peynir, yulaf ezmesi, muz ve ılık ihlamur gibi mideyi yormayan seçenekler ilk günler için son derece uygundur.
Haşlanmış patates, pirinç lapası, iyi pişmiş sebze yemekleri ile haşlama tavuk veya balık gibi hafif proteinler öğünlere kademeli olarak eklenebilir.
Tek seferde büyük porsiyonlar yemek yerine gün içine yayılmış az ve sık öğünleri tercih etmek, gıdaları çok iyi çiğnemek şişkinlik ve yanmayı önler.
Acı, baharat, kahve, çikolata veya asitli gıdalar sıfırdan bir kanama başlatmaz. Ancak hassaslaşmış mide yüzeyini tahriş ederek yanma ve ağrıyı tetikleyebilir. Bu nedenle sizi kişisel olarak rahatsız eden gıdaları bir süre kısıtlamanız yeterlidir.
Alkol ve sigara mide dokusunun iyileşmesini doğrudan engellediği ve kanama riskini artırdığı için kesinlikle uzak durulması gereken temel etkenlerdir.
Kan kaybına bağlı anemi geliştiyse, sadece kırmızı et veya ıspanak yemek yeterli olmayabilir. Anemi sorununu gidermek için hekiminiz demir takviyesi reçete edebilir.

Mide kanamasının tekrar etmesini önlemenin en temel yolu verilen antibiyotikleri tamamlamak, reçete edilen mide koruyucuları aksatmamak ve kan sulandırıcı ilaçları hekiminize danışmadan kesinlikle bırakmamaktır.