EN
RU
Tahmini okuma süresi: 8 dakika 44 saniye
Göz tansiyonu ve glokom aynı şey mi? Klinik farklar neler?
Göz muayenelerinde karşılaşılan yüksek basınç değerleri hastalarda glokom endişesi yaratabilir. Ancak klinik açıdan değerlendirildiğinde, göz tansiyonu ile glokom tıbben aynı şey değildir.
Göz tansiyonu gözün içindeki sıvının oluşturduğu doğal basınca verilen isimdir. Bu sıvının yeterince boşalamayıp göz içinde birikmesi basıncı yükseltir. Ne var ki, yalnızca ölçüm değerinizin yüksek olması kesin glokom hastası olduğunuz anlamına gelmez. Glokom, optik sinirde (görme siniri) hasar oluşmasıyla karakterize edilen bir hastalık grubudur. Hatta bazı vakalarda göz içi basıncı tamamen normalken bile glokom gelişebilir.
Peki, göz tansiyonu neden yükselir? Hangi sessiz belirtilerle ilerler ve mevcut görmeyi korumak için hangi tedaviler uygulanır? Yazımızın devamında bu süreçlere dair klinik yanıtları bulabilirsiniz.
Göz tansiyonu neden yükselir? Ekran ışığı glokoma yol açar mı?
Gözümüzün ön kısmında dokuları besleyen ve aköz hümör adı verilen bir sıvı sürekli olarak üretilir. Sağlıklı bir gözde bu sıvı ince drenaj kanallarından süzülerek dışarı atılır. Ancak bu süreci musluğu açık bir lavabonun giderinin tıkanması gibi düşünebilirsiniz.
Tıpkı tıkalı bir lavaboda olduğu gibi, gözde de tahliye kanallarında bir direnç oluştuğunda sıvı olması gerektiği gibi boşalamaz. İçeride hapsolan sıvı birikerek göz içi basıncının yükselmesine neden olur. Bu tahliye sorununun ve basınç artışının arkasında aşağıdaki gibi farklı tablolar yatabilir:
- En sık karşılaşılan açık açılı glokomda sıvının dışarı atılma süreci yıllar içinde yavaş yavaş azalır.
- Açı kapanması glokomunda ise gözün renkli kısmı tahliye kanalını aniden kapatarak basıncı çok daha hızlı ve tehlikeli biçimde yükseltir.
- Geçmişte yaşanan göz travmaları, göz içi iltihapları veya uzun süreli kortizonlu ilaç kullanımları da tansiyonu tetikleyen ikincil nedenler arasındadır.
Önceki bölümde yüksek basıncın mutlaka glokom anlamına gelmediği konusunda söylediklerimizi hatırlatarak, hastalarımızın muayenehanede sıkça dile getirdiği bir endişeye de açıklık getirelim. Telefonlarımızın artık sadece telefon olmaması nedeniyle, son yıllarda ekrana bakma süreleri çoğumuzda uzamaya başladı. Bu durum da beraberinde, söz konusu olan göz tansiyonu ve glokom olduğunda, uzun süre ekrana bakma sürelerinin bu rahatsızlıklara olan etkisini akıllara getiriyor ve bir endişeye neden oluyor.
Hemen cevap verelim: Bilgisayar veya tablet ekranından yayılan ışığın glokoma yol açtığına dair herhangi bir bilimsel kanıt yok. Uzun süre ekrana bakmak göz kuruluğuna, yanmaya veya yorgunluğa neden olabilir. Ancak uzayan ekran süresi optik siniri tahrip etmez. Bu nedenle gözdeki tansiyon yüksekliğinde veya glokom tanısında ekran süreniz yüzünden kendinizi suçlamanıza gerek yoktur.
Kimler göz tansiyonu açısından risk altındadır? Ailemde varsa bende de kesin çıkar mı?
Göz tansiyonu teorik olarak herkeste gelişebilse de bazı kişilerin daha yakından takip edilmesi gerekir. Kişinin glokom geliştirme olasılığını artıran temel faktörler aşağıdaki gibidir:
- İleri yaş ve genetik yatkınlık (aile öyküsü)
- Yüksek miyopi veya yapısal olarak ince kornea
- Uzun süreli kortizonlu ilaç veya damla kullanımı
- Diyabet gibi bazı sistemik hastalıklar ve önceden saptanmış yüksek göz içi basıncı
Birinci derece yakınınızda (anne, baba, kardeş) glokom bulunması, sizde de ortaya çıkma riskini toplum geneline göre artırsa da, bu durum hastalığa kesin yakalanacağınız anlamına gelmez. Aile öyküsü bir kader veya teşhis değil, sadece göz hekiminizle daha erken tanışmanız gerektiğini gösteren bir hatırlatıcıdır. Sessiz ilerleyen bu hastalıkta hiçbir şikayetiniz olmasa bile düzenli optik sinir muayenesi ve OCT taraması yaptırmak olası bir hasarı henüz görme kaybı yaşanmadan tespit etmenin en güvenilir yoludur.
Göz tansiyonu belirtileri nelerdir? Glokom sessiz ilerler mi?
Çoğu kişi gözünde herhangi bir ağrı, yanma ya da bulanıklık yoksa görme sağlığıyla ilgili her şeyin normal olduğunu düşünme eğilimindedir. Oysa en yaygın görülen açık açılı glokom ilk evrelerde hiçbir şikayete neden olmadan tamamen sinsi bir şekilde ilerler.
Hastalık optik siniri yavaşça yıpratırken, kayıplar genellikle önce çevresel görme alanında başlar. Beynimiz bu eksiklikleri muazzam bir şekilde telafi ettiği için kişi görüşündeki daralmayı başlangıçta fark edemez. Ancak hastalık ilerlediğinde yan taraftaki nesnelere çarpma, kör noktalar veya belirgin görme kayıpları ortaya çıkar.
Hangi göz tansiyonu belirtilerinde acilen doktora başvurulmalı?
Aşağıdaki sinyallerden bir veya birkaçını aniden yaşarsanız durumun kendiliğinden geçmesini kesinlikle beklememelisiniz:
- Gözde veya göz çevresinde bıçak saplanıyormuşçasına şiddetli ağrı
- Aniden gelişen bulanık görme veya görüşte belirgin azalma
- Işık kaynaklarının etrafında gökkuşağı benzeri renkli halkalar (haleler) görme
- Gözde belirgin kanlanma
- Göz ağrısına eşlik eden şiddetli baş ağrısı, bulantı ve kusma
Bu belirtileri sıradan bir migren atağı veya ekran yorgunluğuyla karıştırmak tehlikelidir. Akut bir krizde saatler bile hayati önem taşıdığından, zaman kaybetmeden doğrudan acil servise başvurmak görme yetinizi korumanın tek yoludur.
Göz tansiyonu nasıl ölçülür? Glokom teşhisi nasıl konulur?
Göz tansiyonu tonometri adı verilen yöntemlerle ölçülür ve sonuçlar milimetre cıva (mmHg) cinsinden ifade edilir. Bazılarımızın muayenelerden aşina olduğu göze hafif bir hava üflenerek yapılan ölçümler oldukça pratik olsa da klinik değerlendirmede genellikle göze hafifçe temas eden daha hassas yöntemlere de başvurulmaktadır.
Glokom tanısı sadece göz tansiyonu ölçümüyle netleştirilemeyecek kadar kapsamlı bir süreçtir. Göz hekiminiz gerçek ve eksiksiz bir tablo çizebilmek için aşağıdaki incelemeleri bir arada değerlendirir:
- Optik sinir muayenesi ve OCT: Görme sinirindeki yapısal hasarları ve retina sinir lifi tabakasını ayrıntılı olarak görüntüler.
- Görme alanı testi: Çevresel görüşünüzde glokoma bağlı, henüz sizin fark etmediğiniz bir kayıp olup olmadığını saptar.
- Gonioskopi: Göz içi sıvısının boşaldığı drenaj açısının açık olup olmadığını inceler.
- Pakimetri (Kornea kalınlığı ölçümü): Korneanızın yapısı ortalamadan kalın veya inceyse, cihazın ölçtüğü tansiyon değeri yanıltıcı olabilir. Bu test, gerçek ve net değeri hesaplamamızı sağlar.
Kısacası, glokom teşhisi tek bir sayısal sonuca değil, zaman içindeki değişimi izlediğimiz, kişiye özel ve çok yönlü bir klinik değerlendirmeye dayanır.
Göz tansiyonu kaç olmalı? 21 mmHg üzeri kesin glokom mudur?
Tıbbi olarak göz içi basıncının genel ortalaması 10-21 mmHg aralığındadır. Ancak 21 üst sınırı keskin bir hastalık çizgisi değildir. Ölçümünüz 21’in üzerinde çıksa dahi, görme sinirinizde glokoma özgü hiçbir hasar yoksa bu durum kesin glokom anlamına gelmez. Tam tersi bir senaryoda tansiyonunuz tamamen normal sınırlar içinde ölçülse bile sinirlerinizde tahribat görülebilir. Bu iki farklı tablo tek bir basınç sınırının herkes için teşhis kriteri olamayacağını ifade eder.
Göz tansiyonu tedavisi nasıl yapılır?
Glokoma bağlı olarak daha önce oluşmuş optik sinir hasarı ve görme alanı kaybı maalesef geri döndürülemez. Bu nedenle göz tansiyonu tedavisi sürecinde temel amaç gideni geri getirmek değil, göz içi basıncını güvenli bir seviyeye çekerek mevcut görme fonksiyonunuzu bir ömür boyu korumaktır.
Glokom tedavisinde hastalığın tipi, ilerleme hızı, optik sinirdeki hasar derecesi ve yaşınız bir bütün olarak değerlendirilerek tamamen size özel bir tedavi planı belirlenir. Bu hedefe ulaşmak için reçeteli damlalardan, lazer uygulamalarından veya cerrahi yöntemlerden yararlanılabilir.
Tedaviye başlamak bütün sürecin sadece ilk adımıdır. Tansiyonunuzun düşmesi harika bir haber olsa da, tedavi sürecinde göz tansiyonu nasıl düşürülür sorusu kadar bu düşüşün optik siniri ne kadar koruduğu da önemlidir. Tansiyonunuz normal aralıkta görünse bile hastalık ilerlemeye devam edebileceği için OCT ve görme alanı testleriyle yapılan düzenli takipler, en az kullandığınız ilaçlar kadar hayati bir öneme sahiptir.
Göz damlası, lazer ve ameliyat seçenekleri: Her glokom hastası mutlaka ameliyat olur mu?
Her glokom hastasının ameliyat olması gerekmez. Cerrahi müdahale elimizdeki güçlü tedavi araçlarından yalnızca biridir. Klinik durumunuza göre birbirinin zorunlu devamı olmayan aşağıdaki yöntemlerden faydalanılır:
- Göz Damlaları: Tedavinin en yaygın adımıdır. Göz içindeki sıvı üretimini azaltarak veya dışa akışı hızlandırarak çalışır. Buradaki en kritik nokta, hastanın herhangi bir ağrısı olmasa veya görüşünde bir fark hissetmese dahi damlaları hekimin önerdiği düzende, saatini aksatmadan kullanmasıdır.
- Lazer Tedavileri: Göz içindeki sıvının tahliyesini kolaylaştırmak için uygulanır. İlaç ihtiyacını azaltabilir veya basınç kontrolüne destek olabilir. Ancak etkisi yıllar içinde zayıflayabileceği için düzenli kontroller asla bırakılmamalıdır.
- Glokom Ameliyatı (Cerrahi): İlaç ve lazerle istenen basınç seviyesine ulaşılamadığında veya hasar ilerlemeye devam ettiğinde devreye girer. Ameliyatın amacı göz içi sıvısına yeni bir tahliye yolu açmaktır. Hastalığı tamamen sıfırlamaz veya kaybedilen görüşü geri vermez.
Kısacası ameliyat kararı yalnızca tansiyon ölçüm cihazında yazan rakama göre verilmez. Asıl mesele optik sinirinizin o basınç altında ne kadar güvende olduğudur.
Aktif International Hastanesi Göz Hastalıkları Doktorlarının Uyarı ve Önerileri
Glokom teşhisi veya şüphesiyle geçen süreçte doğru adımları bilmek tedavinin başarısı için hayati önem taşır. Hastanemizin göz hastalıkları uzmanlarının bu süreci en güvenli şekilde yönetebilmeleri için hastalarımıza sıkça hatırlattığı temel önerileri sizin için aşağıdaki gibi özetledik:
- Glokom takibi anlık bir ölçümden ziyade gözünüzün zaman içindeki değişimini izlediğimiz bir süreçtir. Bu nedenle önceki OCT, görme alanı ve tansiyon sonuçlarınızı mutlaka bir dosyada saklayıp muayenelere yanınızda getirin. Eski ve yeni bulguların karşılaştırılması, tedavinizin rotasını çizen en değerli rehberdir.
- Özellikle kortizon içeren bazı ilaçlar veya göz damlaları duyarlı kişilerde göz içi basıncını tetikleyebilir. Ancak tansiyonunuzun yükselmesi korkusuyla başka bir hastalığınız için reçete edilen kortizonlu ilacı kendi kendinize asla bırakmayın. Bu süreci mutlaka tedaviyi düzenleyen ilgili doktorunuz ve göz hekiminizle birlikte planlayın.
- Glokom teşhisi aldıysanız, bunu yalnızca göz muayenesi odasında verilmesi gereken bir bilgi olarak düşünmeyin. Kardeşlerinizi ve yetişkin çocuklarınızı bu durumdan haberdar ederek onların da henüz herhangi bir şikayetleri olmasa bile erken dönemde önlem almalarını sağlayın.
Yazımızda sıkça vurguladığımız gibi, şikayetinizin olmamasını sağlığınızın bir garantisi olarak görmeyin. Düzenli kontrol aralıklarınızı internetteki genel tavsiyelere veya çevrenizdeki duyumlara göre değil, hekiminizin tamamen sizin göz yapınıza özel olarak belirlediği kişisel risk takvimine göre takip edin.