Aktif International Hastanesi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Tahmini okuma süresi: 11 dakika 58 saniye

İçindekiler

Lösemi nedir ve klinik olarak ne anlama gelir?

Halk arasında kan kanseri olarak da bilinen lösemi kemik iliğinde başlayan bir kan kanseri türüdür. Bu hastalıkta anormal kan hücreleri kontrolsüz biçimde çoğalabilir ve sağlıklı alyuvar, akyuvar ve trombositlerin üretimi için gerekli alanı daraltabilir. Bunun sonucunda kansızlık, enfeksiyonlara karşı savunmanın zayıflaması ve kanama eğilimi gibi problemler ortaya çıkabilir.

Klinik açıdan lösemi yalnızca “akyuvar sayısının yükselmesi” anlamına gelmez. Hastalığın etkileri hangi kan hücresi grubundan geliştiğine, hücrelerin olgunlaşma düzeyine ve ne kadar hızlı çoğaldığına göre değişir.

Bu yazımızda löseminin türlerinin yanı sıra çocuklarda ve yetişkinlerde görülen lösemi belirtilerinden vücuttaki morlukların ve kaşıntıların ne anlama geldiğine, teşhis süreçlerinden güncel tedavi yöntemlerine kadar lösemiye dair aklınızı kurcalayan soruların yanıtlarını bulabilirsiniz.

Löseminin çeşitleri ve alt türleri nelerdir?

Teşhis aşamasında hastalarımızın ve yakınlarının kafasını en çok karıştıran konulardan biri bu hastalığın isimlendirilmesidir. Klinik olarak tüm kan kanserlerini tek bir tür altında birleştirmek mümkün değildir. Çünkü her hastanın süreci kendine özeldir. Lösemi çeşitleri belirlenirken temelde kanserleşen hücrenin hangi kan hücresi grubundan geldiğine ve ne kadar hızlı yol aldığına bakarız.

Hücrenin kökenine göre lenfoid veya miyeloid, hastalığın ilerleme hızına göre ise akut lösemi ya da kronik lösemi ayrımı yapılır. Bu iki temel dinamiğin birleşmesiyle de karşımıza şu dört temel başlık çıkar:

Akut lenfoblastik lösemi (ALL): Genellikle çocukluk çağında daha sık karşılaştığımız ama yetişkinlerde de görülebilen bu tür olgunlaşmamış lenfoid hücrelerin hızla çoğalmasıyla başlar. Erken dönemde hızlı bir seyir izlediği için zaman kaybetmeden tedaviye başlamak kritik önem taşır.
Akut miyeloid lösemi (AML): Miyeloid serideki genç hücrelerin kontrolsüzce artmasıyla gelişir. Yetişkin yaş grubunda en sık karşılaşılan hızlı seyirli türdür. Kendi içinde genetik yapılarına göre çok farklı alt gruplara ayrılır.
Kronik lenfositik lösemi (KLL): KLL olgun görünümlü lenfositlerin kanda ve lenf bezlerinde yıllar içinde yavaşça birikmesiyle karakterizedir. Çoğu zaman hastaların hiçbir şikayeti yokken, tamamen başka bir nedenle yaptırdıkları rutin bir kan tahliliyle tesadüfen fark edilir. Öyle ki, her KLL hastasında tanı konur konmaz hemen tedaviye başlanması gerekmez ve uzun süre sadece yakın takip yeterli olabilir.
Kronik miyeloid lösemi (KML): Kemik iliğinde miyeloid hücrelerin aşırı üretimiyle seyreder. Çoğunlukla yavaş ilerleyen kronik fazda fark edilir, ancak kontrol altında tutulmazsa daha agresif ve hızlı evrelere geçiş yapma riski taşır.

Burada unutulmaması gereken en önemli nokta, löseminin kesin türünü belirlemek için sadece laboratuvardaki kan sayımının asla yeterli olmadığıdır. Kesin bir sınıflandırma ve teşhis için çok yönlü bir inceleme yapılması önemlidir. Çünkü doğru alt türü belirlemek hastaya en doğru tedavi haritasını çıkarmanın ilk ve en kritik adımıdır.

Lösemi neden olur? Ailemde hiç kanser öyküsü olmaması beni korur mu?

Lösemi, kemik iliğindeki kök hücrelerin genetik yapısında meydana gelen birtakım kontrol dışı değişimler sonucu gelişir. Ancak çoğu hastada bu hücresel değişikliklerin neden başladığı kesin olarak belirlenemez. Bu yüzden lösemiyi tek bir nedene bağlamak klinik olarak doğru değildir.

Peki, lösemi genetik mi? Bir başka ifadeyle, ailemizde hiç kanser öyküsü olmaması bizi bu hastalıktan tamamen korur mu?

Toplumda en sık karşılaştığımız yanılgılardan biri budur. Lösemide saptanan genetik değişikliklerin çok büyük bir kısmı anne veya babadan miras alınmaz. Örneğin, kronik miyeloid lösemide adını sıkça duyduğumuz “Philadelphia kromozomu” genetik bir değişikliktir, ancak ebeveynden çocuğa geçmez, yani kalıtsal değildir. Dolayısıyla ailede hiç kanser geçmişinin olmaması harika bir durum olsa da, maalesef kişinin kesinlikle lösemi olmayacağı anlamına gelmez.

Doğrudan tek bir neden göstermek mümkün olmasa da, hastalığın gelişme olasılığını artırabilen bazı risk faktörleri bulunmaktadır. İleri yaş, sigara kullanımı, geçmişte başka bir kanser sebebiyle alınmış kemoterapi veya radyoterapi tedavileri, yüksek düzeyde benzen gibi kimyasallara ya da radyasyona maruz kalma bu riskler arasındadır.

Çocuklarda ve yetişkinlerde belirtiler aynı mıdır?

Lösemi çocuklarda da yetişkinlerde de kemik iliğindeki sağlıklı kan hücrelerinin üretimini bozarak benzer bir hasara yol açar. Bu yüzden her iki yaş grubunda da yorgunluk, solukluk, sık enfeksiyon geçirme ve kolay morarma gibi genel lösemi belirtileri ortak görülebilir. Ancak bu belirtilerin ortaya çıkış hızı ve çocuğun ya da yetişkinin bunu dışarıya yansıtma biçimi oldukça farklıdır.

Çocukluk çağında hızlı ilerleyen akut lösemi türleri daha sık görüldüğü için şikayetler genellikle aniden ve oldukça belirgin bir şekilde başlar. “Çocuklarda lösemi belirtileri nelerdir?” sorusuna verilecek yanıt ise her zaman tahlil sonuçlarında değil, bazen çocuğun günlük hareketlerindeki küçük değişimlerde gizlidir:

Eskiden enerjik olan çocuğun oyun oynamak istememesi, çabuk yorulması, sürekli kucak istemesi veya halsiz görünmesi.
Çocuklarda kemik ve eklem ağrıları büyüme ağrısıyla karıştırılabilir. Ancak çocuğun durup dururken topallaması veya bacak ağrısı yüzünden yürümek istememesi önemli bir sinyaldir.
Dalak veya karaciğerin büyümesine bağlı olarak karın bölgesinde, özellikle kaburgaların hemen altında dolgunluk, şişlik ve buna bağlı iştah kaybı görülebilir.

Yetişkinlerde lösemi belirtileri ise hastalığın alt türünün hızına göre çok daha değişken bir karakter sergiler:

Eğer tablo bir akut lösemiyse, haftalar içinde hızla artan nefes darlığı, yüksek ateş ve durdurulamayan diş eti ya da burun kanamalarıyla kendini gösterebilir.
Kronik lösemilerde ise süreç o kadar yavaştır ki kişi aylarca sadece hafif bir yorgunluk hissedebilir veya hastalık rutin bir kan tahlilinde tesadüfen yakalanır.
Yetişkinlerde uykudan uyandıracak kıyafet değiştirmeyi gerektirecek kadar yoğun gece terlemeleri ve diyet yapmaksızın yaşanan ani kilo kayıpları daha ön plandadır.

Çocuğunuzun bacağındaki tek bir morluktan ya da sizin yaşadığınız geçici bir yorgunluktan lösemi sonucu çıkarmak doğru olmaz. Ancak bu belirtiler açıklanamıyor, haftalarca geçmiyor, aksine giderek artıyor ve genel sağlık durumunu bozuyorsa, vakit kaybetmeden uzman bir hekim değerlendirmesi almak en güvenli yoldur.

Belirtiler ilk evrede ortaya çıkar mı?

Kanser teşhislerinde duymaya alışık olduğumuz “1. evre” veya “erken evre” gibi kavramlar söz konusu kan kanseri olduğunda tıbbi açıdan biraz farklılık gösterir. Çünkü organ tümörlerinde olduğu gibi bu hastalıkta lösemi evreleri bulunmaz. Hastalık zaten en başından itibaren kanda ve kemik iliğinde aktif durumdadır.

Belirtilerin ne zaman ve nasıl ortaya çıkacağı tamamen hastalığın ilerleme hızıyla ilgilidir. Erken dönemde ortaya çıkan hafif halsizlik, hafif ateş ya da solukluk gibi şikayetler sıklıkla grip, mevsimsel yorgunluk veya basit bir kansızlık (anemi) ile karıştırılarak gözden kaçabilir.

Vücudunuzda yeni başlayan ve açıklanamayan morluklar, durdurulamayan kanamalar veya haftalarca geçmeyen bir halsizlik hissediyorsanız, belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklemek yerine mutlaka uzman bir hekime başvurmalısınız. Tek bir belirti lösemi anlamına gelmese de, vücudunuzun ısrarcı sinyallerini uzman bir gözün değerlendirmesi her zaman en güvenli yoldur.

Vücudumdaki morluklar lösemi işareti mi? Lösemi morlukları nasıl anlaşılır?

Cildimizde beliren her leke akla en kötü senaryoyu getirse de hemen endişeye kapılmamak gerekir. Günlük hayatta fark etmeden bir yere çarpmak, ağır bir şey taşımak, hatta sıradan bazı ağrı kesiciler bile kolayca morarmaya yol açabilir. Dolayısıyla sadece bir morluğun rengine veya büyüklüğüne bakarak kendi kendinize lösemi teşhisi koymanız mümkün değildir.

Peki, bu hastalıkta morluklar neden oluşur? Kemik iliğindeki kontrolsüz süreç kanın pıhtılaşmasını sağlayan “trombosit” adlı hücrelerin üretimini engeller. Trombosit sayısı düştüğünde ise en ufak bir dokunuşta, hatta bazen durup dururken cilt altında kanamalar başlar.

Klinik olarak “işte bu kesinlikle lösemi morlukları” diyebileceğimiz tek bir şablon yoktur. Ancak bu morluklarda, sıradan bir çarpmadan farklı olarak, şüphelenmemizi gerektiren bazı önemli farklar bulunur ve bunlar aşağıdaki gibidir:

Darbe alması zor olan sırt, karın, kolların iç kısımları veya göğüs gibi bölgelerde nedensiz morluklar belirmesi bu farklılıklardan bir tanesidir. Çarpma benzeri bir dış etkenle açıklayamadığımız bu türden morluklar akla hemen “lösemi morlukları nerelerde olur?” sorusunu getirir. Çünkü çarpmaya bağlı olmayan morluklar vücudun bu hassas noktalarında kümelenebilir.
Morlukların yanında özellikle bacaklarda yoğunlaşan, iğne ucu büyüklüğünde, üzerine bastırılınca solmayan kırmızımsı noktacıkların görülmesi.
Ciltteki morarmanın yanı sıra sık tekrarlayan burun kanamaları, diş eti kanamaları ya da olağandan daha ağır geçen adet dönemleri.
Vücudunuzda çarpmadığınız halde çıkan ve sayıları giderek artan morluklar varsa, paniğe kapılmadan bir dahiliye veya hematoloji uzmanına başvurarak basit bir tam kan sayımı yaptırabilirsiniz.

Geçmeyen kaşıntı lösemi belirtisi olabilir mi?

Cildimiz durup dururken kaşındığında aklımıza ilk olarak alerji, mevsim geçişleri veya cilt kuruluğu gelir. Ancak bu kaşıntı bir türlü geçmediğinde internette yapılan aramalar insanı hızla büyük bir endişenin içine sürükleyebilir. Peki, gerçekten de geçmeyen bir kaşıntı lösemi işareti olabilir mi?

Hemen söyleyelim: Tek başına kaşıntı lösemi belirtileri arasında ön planda yer alan, tipik veya doğrudan teşhis koydurucu bir bulgu değildir. Eğer cildinizde görünür bir döküntü, kızarıklık veya egzama benzeri bir sorun yoksa, ama yine de tüm vücudunuzu etkileyen ısrarcı bir kaşıntı yaşıyorsanız, bunun altında cilt kuruluğu, egzama, alerjik reaksiyonlar, kullanılan ilaçlar, uyuz ve diğer cilt hastalıkları gibi çok farklı neden yatıyor olabilir.

Peki, lösemi kaşıntısı nasıl olur ve hangi durumlarda vakit kaybetmeden bir uzmana görünmek gerekir? Eğer kaşıntınıza aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçı eşlik ediyorsa süreci ertelememelisiniz:

Çarpma olmaksızın vücutta beliren morluklar veya durmayan küçük kanamalar,
Günlük hayatı sekteye uğratan aşırı bitkinlik ve halsizlik,
Uykudan uyandıracak kadar şiddetli gece terlemeleri veya uzun süren ateş,
Diyet yapmadığınız halde yaşanan hızlı kilo kayıpları,
Boyun, koltuk altı veya kasık bölgelerinde elinize gelen, ağrısız ve büyüyen bezeler (lenf nodları).

Haftalarca süren, uykunuzu bölen ve nemlendirici kremlere rağmen geçmeyen bir kaşıntınız varsa, panik yapmak yerine bir dermatoloji (cildiye) veya iç hastalıkları uzmanına başvurmalısınız. Basit bir tam kan sayımı ve temel organ testleri, bu durumun kaynağını çözmede en güvenli ilk adım olacaktır.

Lösemi nasıl anlaşılır? WBC değerlerim yüksek lösemi olabilir miyim?

WBC (White Blood Cell) kandaki beyaz kan hücrelerinin toplam sayısını gösterir. Vücudumuzun savunma ordusu olan akyuvarlar basit bir diş enfeksiyonundan soğuk algınlığına, yoğun stresten sigara kullanımına, hatta hafif bir yaralanmaya kadar pek çok sıradan nedenle de hızla yükselebilir.

Dolayısıyla klinik açıdan “wbc kaç olursa lösemi olur?” sorusunun kesin bir sayısal yanıtı yoktur. Üstelik şaşırtıcı gelebilir ama bazı lösemi türlerinde beyaz kan hücresi sayısı yüksek olmak bir yana, tamamen normal, hatta düşük bile çıkabilir.

Peki, laboratuvar sonuçlarından yola çıkarak lösemi teşhisi nasıl konur? Lösemi teşhisinde süreç genellikle şu adımlarla ilerler:

İlk adım olan lösemi kan tahlili ile sadece akyuvarlara değil, hemoglobin (alyuvar) ve trombosit değerlerinizin kendi içindeki dengesine de bakılır.
Eğer hücrelerin yapısından şüphelenilirse, kan örneğiniz mikroskop altında incelenerek “blast” adı verilen olgunlaşmamış, anormal kanser hücrelerinin varlığı araştırılır.
Şüpheler güçlendiğinde kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi ile birlikte akım sitometrisi ve genetik testlerden yararlanarak hem kesin tanı netleştirilir hem de hastalığın alt türü belirlenir.

Bu noktada altı çizilmesi gereken bir diğer konu da kan değerlerindeki geçici değişikliklerle ilgilidir. Yakın zamanda geçirdiğiniz basit bir enfeksiyonun bile kan değerlerinizi geçici olarak dalgalandırabileceğini unutmayın. Bu nedenle tek bir yüksek sonuca bakarak panik yapmak yerine, değerlerinizin uzman bir hekim tarafından değerlendirilmesi doğrusu olur.

Aktif International Hastanesi Onkoloji Doktorlarının Uyarı ve Önerileri

Lösemi şüphesiyle geçen o endişeli bekleyişte ya da tedavi sürecinde doğru adımları bilmek en az tedavinin kendisi kadar hayati bir öneme sahiptir. Aktif International Hastanesi onkoloji uzmanlarımızın bu süreci hem fiziksel hem de psikolojik olarak en güvenli şekilde yönetebilmeniz için hazırladığı önerilerin başında tek bir değere odaklanıp panik yapmamak geliyor.

Kan tahlilinizdeki tek bir sapma ya da yüksek WBC değeri doğrudan lösemi olduğunuz anlamına gelmez. Teşhis için tüm kan tablonuzun ve hücre yapınızın bir bütün olarak incelenmesi şarttır.

Muayeneye giderken eski tahlillerinizi ve kullandığınız tüm ilaçların listesini yanınızda bulundurmanız hekiminizin işini oldukça kolaylaştırır. Öte yandan, vücudun verdiği bazı sinyallerde vakit kaybetmemek kritik önem taşır.

Durdurulamayan aktif kanamalar, vücutta hızla yayılan morluklar veya tedavi gören lösemi hastalarında ortaya çıkan 38°C ve üzerindeki ateş bağışıklık sisteminin zayıfladığına işaret eden ciddi bir enfeksiyon belirtisi olabilir. Böyle durumlarda kontrol gününü beklemek yerine acilen hekiminize başvurmalısınız.

Lösemi tedavisi nasıl yapılır ve hangi yöntemler kullanılır?

Teşhis aşamasından sonra hastaların ve yakınlarının zihninde beliren en büyük ve en haklı soru löseminin tedavi edilip edilemediğidir. Günümüzde gelişen tıp teknolojileri, akıllı ilaçlar, immünoterapiler ve kök hücre nakli sayesinde lösemiyle eskisinden çok daha güçlü ve başarılı bir şekilde savaşmak mümkündür. Ancak her hastanın vücut yapısı, yaşı ve hastalığın biyolojik karakteri farklıdır. Bu nedenle herkes için geçerli standart bir lösemi tedavisi bulunmaz.

Tedavi süreci genellikle birbirini takip eden ve farklı hedefleri olan aşağıdaki aşamalardan oluşur:

Remisyon İndüksiyonu (Hastalığı Uyutma): Tedavinin ilk ve en yoğun aşamasıdır. Amaç kemik iliğindeki lösemi hücrelerini hızla temizleyerek sağlıklı kan üretiminin yeniden başlamasını sağlamaktır.
Konsolidasyon (Pekiştirme): İlk tedaviden sonra vücutta saklanma ihtimali olan mikroskopla bile görülemeyen kalıntı hücreleri tamamen yok etmeyi ve hastalığın geri gelmesini engellemeyi hedefler.
İdame Tedavisi: Bazı lösemi türlerinde hastalığın tamamen kontrol altında kalmasını garantilemek amacıyla daha hafif dozda ilaçlarla sürecin uzun vadede takip edildiği dönemdir.

Lösemide doğru zamanda yapılan klinik bir değerlendirme ve hastalığın alt türünün hassasiyetle belirlenmesi tedavi başarısının en önemli anahtarıdır. Eğer vücudunuzun size verdiği uzun süren veya nedeni açıklanamayan şikayetleriniz varsa tedbiri elden bırakmamak adına bir uzmandan yardım almanız önemlidir.