Folik asit nedir?

Folik asit, vücuttaki birçok işlev için gerekli olan B9 vitamininin sentetik formudur. B9 vitamini ifadesi doğal olarak bulunan veya sentetik olan tüm B9 formlarını içeren bir genel bir ifadedir. Bu vitamin özellikle DNA sentezi, hücre büyümesi ve sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin oluşumu için oldukça önemlidir.

Folat B9 vitamininin özellikle yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller, meyveler ve karaciğer gibi çok çeşitli gıda kaynaklarında doğal olarak bulunduğu formudur. B9 vitamininin sentetik formu olan folik asit ise daha stabil olması ve vücut tarafından daha iyi emilmesi nedeniyle, besin takviyelerinde ve güçlendirilmiş gıdalarda yer alır. Kahvaltılık tahıllar ve un ürünleri gibi zenginleştirilmiş gıdalara da eklenebilen folik asitin vücuttaki emilimini artırmak için aç karnına tüketilmesi de tercih edilir.

Folik asit ne işe yarar?

Folik asit ne işe yarar sorusuna kısa bir iki cümleyle cevap vermek mümkün değil. Folik asit hem hamile kadınların gebelikleri sırasında hem de genel insan sağlığı açısından vücutta son derece önemli olan birçok konuda etkin rol oynamaktadır. Aşağıda bunlardan bazılarını sıraladık.

Hamilelik döneminde bebeğin gelişimini destekleyici
Yeni hücrelerin üretimi ve hücre bölünmesi
DNA ve RNA sentezi
Sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin oluşumunu destekleyici
Kansızlığın (anemi) önlenmesinde destekleyici
Beyin fonksiyonlarının doğru çalışmasını destekleyici
Kalp sağlığının korunmasını destekleyici
Bağışıklığın güçlendirilmesinde destekleyici
Duygusal sağlığın sürdürülmesinde destekleyici

Folik asit yararları nelerdir?

Folik asit yararları denildiğinde akla öncelikle hamilelik döneminde bebeğin sağlığına ilişkin faydaları ve doğum kusurlarını önlemedeki rolü akla gelir ancak folik asidin faydaları hamilelik dışında da pek çok alana uzanır. Folik asit yararlarından bazılarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

Nöral tüp kusurlarını önler: Folik asit, özellikle gebe kalmadan önce ve hamileliğin erken dönemlerinde düzenli ve doğru şekilde kullanıldığında, spina bifida gibi beyin ve omurgada oluşabilecek ciddi doğum kusurlarının önlenmesine yardımcı olur.
Kırmızı kan hücresi üretimini destekler: Sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin üretimine yardımcı olarak belirli anemi türlerinin ortaya çıkma riskini azaltıcı rol oynar.
Kalp sağlığını destekler: Folik asit, yüksek seviyelerde kardiyovasküler hastalık riskinin artmasıyla bağlantılı olan kandaki homosistein seviyelerini düşürmeye yardımcı olur.
Zihinsel ve duygusal sağlığı destekler: Bilimsel çalışmalar yeterli folik asit seviyelerinin daha iyi ruh hali ile ilişkili olduğunu ve bazı kişilerde folik asitin depresyon riskini azaltabildiğini göstermektedir.

Folik asitin hamilelik öncesinde ve esnasında alınması oldukça önemlidir. Ancak yukarıda sıraladığımız özelliklerinden de anlaşılabileceği gibi, folik asit hamile olmayan kişilerin de hem kalp sağlığı hem zihinsel ve duygusal sağlıkları açısından önemli bir takviyedir.

Folik asit düşüklüğü nedir?

Folik asit düşüklüğü, kişinin beslenme programının yeterli miktarda folat içermemesi veya alınan folatın vücut tarafından yeterli şekilde emilmemesi durumunda ortaya çıkar. Yukarıda folik asitin genel sağlık durumunun devamlılığı açısından oynadığı rollerden bahsetmiştik. Dolayısıyla folik asidin eksik alınması ya da hiç alınmaması halinde bu eksikliğin genel sağlık üzerinde bazı olumsuz etkilerinin olması kaçınılmazdır.

Folik asit eksikliği ile birlikte ortaya çıkabilecek sorunlardan bazılarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

Yorgunluk
Unutkanlık
Anemi
Bağışıklığın zayıflaması

Bu sorunlar genel sağlık durumu üzerinde oldukça etkili olumsuz sonuçlar doğurabilecek sorunlardır. Bu nedenle beslenme bozukluğu olan, folik asit emilimini etkileyen sindirim bozukluğu olan, alkol bağımlılığı olan ve hamile olan kişilerin folik asit eksikliği konusunda daha dikkatli olması gerekir.

Folik asit eksikliğinin belirtileri nelerdir?

Folik asit eksikliği, kişilerin genellikle çok erken aşamalarda fark edebileceği türden belirgin semptomlarla ortaya çıkmaz. Bu durum yavaş yavaş gelişir. Ancak zamanla, kişiler folik asit düzeylerinin düşük olduğunu gösteren bazı belirtiler yaşamaya başlar. Bu belirtilerden bazılarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

Yorgunluk ve halsizlik: Kırmızı kan hücresi üretiminin azalması nedeniyle vücuda oksijen taşınmasının azalmasına bağlı olarak.
Nefes darlığı: Vücut oksijeni verimli bir şekilde taşımakta zorlandığı için özellikle fiziksel aktiviteler sırasında görülür.
Soluk cilt: Sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin sayısının azalması nedeniyle.
Ağız yaraları veya dilin şişmesi: Gloklit olarak bilinen bu duruma bağlı olarak ortaya çıkar ve yemek yerken veya konuşurken rahatsızlığa neden olabilir.
Sinirlilik veya davranış değişiklikleri: Bazı kişilerde ruh hali değişiklikleri veya bilişsel zorluklar görülebilir.
Büyüme geriliği: Çocuklarda eksiklik, büyüme ve gelişmeyi etkileyebilir.

Bu belirtiler folik asit düşüklüğü dışında bazı diğer hastalıklarda da görülebilmektedir. Bu nedenle doğru teşhis ve tedavi planlaması için bu belirtilerden herhangi birinin görülmesi halinde, bir doktora danışılması önerilir.

Folik asit içeren besinler hangileridir?

Folik asit düşüklüğünün giderilmesi için bir doktorun yönlendirmesi doğrultusunda folik asit içeren takviyelerin kullanımına başlanabilir. Diğer taraftan doğal folatın da birçok gıda kaynağında bol miktarda bulunduğu unutulmamalıdır. Bu şekilde doğal gıdalar ile takviyeler arasında kurulacak bir denge ile folik asit eksikliği giderilebilir.

Doğal kaynaklardan folat alımı, folik asit nelerde var sorusunu gündeme getirir. Aşağıdaki gıdaları günlük beslenme programınıza dahil ederek, sağlıklı folat seviyelerinizi koruyabilirsiniz:

Yeşil yapraklı sebzeler: Ispanak, lahana, kara lahana ve marul mükemmel kaynaklardır.
Baklagiller: Fasulye, mercimek ve bezelye yüksek miktarda folat içerir.
Turunçgiller: Portakal, greyfurt ve limon folik asit açısından zengindir.
Tam tahıllar ve takviyeli tahıllar: Birçok kahvaltılık tahıl, günlük ihtiyacı karşılamak için folik asit ile takviye edilmiştir.
Kuruyemişler ve tohumlar: Ay çekirdeği ve yer fıstığı gibi.
Karaciğer: Herkes tarafından yaygın olarak tüketilmese de, karaciğer folik asidin en zengin doğal kaynaklarından biridir.

Bu besinleri içeren çeşitli ve dengeli bir diyet, çoğu insan için önerilen folik asit alımını karşılamaya yardımcı olabilir. Ancak önemli oranlardaki folik asit eksikliği için bir doktorun ya da beslenme uzmanının yönlendirmeleri doğrultusunda hareket etmeniz daha doğru olacaktır.

Hamilelikte folik asit neden önemlidir?

Folik asit, hamile olan veya yakın zaman içinde hamile kalmayı planlayan kadınlar için en önemli besinlerden biridir. Folik asit, kimi zaman kadının henüz hamile olduğunu bile bilmediği hamileliğin ilk haftalarında, bebeğin beyin ve omurilik gelişimi için kritik bir rol oynar. Yeterli folik asit alımı, bebeğin sinir sistemini etkileyen ciddi rahatsızlıklar olan spina bifida ve anensefali gibi nöral tüp kusurlarının önlenmesine yardımcı olur.

Tüm bu nedenlerden dolayı, uzmanlar, doğurganlık çağındaki kadınların, folat açısından zengin bir beslenme programı takip etmesi gerektiğinin altını çizmektedir. Ayrıca hamile kalmayı planlayan kadınların hamilelik öncesinde ve hamileliğin ilk haftalarında yeterli miktarda folik asit alımını sağlamak için günlük beslenme programına ek olarak uygun miktarlarda folik asit takviyesi almasını önermektedir. Bu basit önlem, doğum kusurları riskini büyük ölçüde azaltabilir ve sağlıklı bir hamilelik sonucuna katkıda bulunabilir.