Dış Gebelik Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Tahmini okuma süresi: 9 dakika 47 saniye

Dış gebelik nedir? Ektopik gebelikte erken teşhis neden önemli?

Gebelik heyecanı yaşarken karşılaşılan bazı beklenmedik durumlar anne adayları için oldukça kafa karıştırıcı ya da can sıkıcı olabilir. Ektopik gebelik de denilen dış gebelik bu konulardan bir tanesidir. Peki, dış gebelik tam olarak nedir? Basit bir tanımla, bu durumu döllenmiş yumurtanın rahim içi yerine, çoğunlukla fallop tüpleri olmak üzere rahim dışında bir bölgeye tutunarak orada gelişmeye başlaması şeklinde tarif edebiliriz.

Rahim dışındaki dokular büyüyen bir gebeliği taşıyacak esnekliğe sahip olmadığından, ilerleyen süreçte tüpte yırtılma ve acil müdahale gerektiren iç kanama riski doğar. Maalesef bu gebeliğin rahim içine taşınarak sağlıklı bir şekilde devam ettirilmesi tıbben mümkün değildir.

Klinik açıdan bu tablonun en kritik yanı erken teşhistir. Çoğu zaman sıradan bir adet gecikmesi veya erken gebelik şikayetleri gibi başlasa da, zamanında fark edilmeyen durumlarda ciddi riskler ortaya çıkabilir. Bu nedenle beklenmedik ağrılar veya belirtiler gözlendiğinde, durumun uzman bir hekim tarafından hızla değerlendirilmesi hayati önem taşır.

Bu yazımızda, durum acil bir tabloya dönüşmeden önce sürecin güvenle yönetilebilmesini kolaylaştıracak dış gebelik belirtilerinden nedenlerine, teşhis adımlarından tedavi yöntemlerine ve sonraki hamilelik sürecine kadar merak edilen pek çok soruyu ele alacağız.

Dış gebelik belirtileri nelerdir? Adet ve gaz sancısından nasıl ayrılır?

Dış gebelik belirtisiz bir şekilde başlayıp sessizce ilerleyebilir ya da tıpkı normal bir hamilelikteki gibi bulantı ve göğüs hassasiyeti gibi sinyallerle kendini gösterebilir. Ancak zaman geçtikçe vücut farklı birtakım uyarılar vermeye başlar. Peki bu uyarılar nelerdir ve dış gebelik belirtileri ne zaman başlar?

Belirtilerin ne zaman başladığı kişiden kişiye değişse de, genellikle hamileliğin erken haftalarında aşağıdaki şikayetler öne çıkar:

• Karakteristik ağrı: Alt karın veya kasık bölgesinde genellikle tek taraflı hissedilen bir ağrı. Aniden saplanabileceği gibi, günlere yayılan sinsi bir sızı şeklinde, sürekli veya aralıklarla yoklayan bir formda olabilir.
• Vajinal kanama: Normal adet döngüsünden daha hafif, daha yoğun veya koyu kahverengi lekelenmeler şeklinde görülebilir.
• Sindirim ve boşaltım şikayetleri: Dışkılama sırasında baskı hissi, bağırsak hareketlerinde değişiklikler veya idrar yaparken yaşanan rahatsızlıklar.

Dış gebelik ağrısı, sıklıkla şiddetli adet krampları, idrar yolu enfeksiyonu, düşük tehdidi veya basit bir gaz sancısıyla karıştırılabilir. Sadece ağrının şiddetine bakarak evde kesin bir ayrım yapmak mümkün değildir.

Gebelik ihtimaliniz varsa ve bu belirtilerden birini yaşıyorsanız, beklemek yerine uzman bir hekime danışmak en güvenli yoldur. Ancak bazı şikayetler sıradan bir ağrının ötesinde, vücudun verdiği acil durum alarmlarıdır ve hızlı hareket etmeyi gerektirir.

Hangi belirtiler acil tıbbi müdahale gerektirir?

Dış gebelikteki en büyük risk embriyonun yerleştiği tüpün gerilip yırtılması ve bunun sonucunda karın içine gizli bir iç kanamanın başlamasıdır. Eğer gebelik ihtimaliniz varsa ve aşağıdaki alarm sinyallerinden birini hissediyorsanız, rutin doktor randevunuzu kesinlikle beklemeyin ve vakit kaybetmeden acil servise başvurun:

• Aniden başlayan, bıçak saplanmasına benzeyen şiddetli veya hızla artan karın ve kasık ağrısı
• Omuz ucuna vuran, nedeni belirsiz ağrı (iç kanamanın diyafram sinirini uyarmasıyla oluşan çok tipik ve kritik bir işarettir)
• Göz kararması, şiddetli baş dönmesi, sersemlik veya bayılma hissi
• Ciltte belirgin solukluk, şiddetli halsizlik ve genel durumun aniden kötüleşmesi

Burada dikkat edilmesi gereken kritik bir detay da vajinal kanamanın az olmasının durumun hafif olduğu anlamına gelmediğidir. Çünkü dış gebelikte asıl hayati tehlike yaratan kanama doğrudan karın boşluğunda gerçekleşir.

Dış gebelik neden olur? Risk faktörleri nelerdir?

Yaygın inanışın aksine, dış gebelik yalnızca fallop tüpleri tamamen tıkalı olan kişilerde görülmez. Hatta bu süreci yaşayan anne adaylarının önemli bir kısmında, önceden bilinen belirgin bir risk faktörü bulunmayabilir.

Normal ve sağlıklı bir gebelik serüveninde döllenmiş yumurta fallop tüpü boyunca usulca ilerler ve son durak olan rahim içine yerleşir. Ancak bu doğal yolculuğun herhangi bir nedenle yavaşlaması veya sekteye uğraması, embriyonun rahme ulaşamadan tüp duvarına tutunma riskini artırır.

Bu nedenle meseleyi sadece “tüp açık mı, tıkalı mı?” şeklinde değerlendirmek yeterli değildir. Tüpleriniz tamamen açık olsa bile geçmişte geçirdiğiniz pelvik enfeksiyonlar, karın içi ameliyatlar veya tüp dokusunda meydana gelen mikroskobik hasarlar tüpün o hassas hareketliliğini bozabilir.

Dış gebelik ihtimalini artıran başlıca risk faktörleri ise aşağıdaki gibidir:

• Daha önce dış gebelik öyküsünün bulunması
• Çikolata kisti (endometriozis) veya pelvik inflamatuar hastalık geçmişi
• Tüp bebek (IVF) gibi yardımcı üreme tedavileriyle sağlanan gebelikler
• Sigara kullanımı
• Rahim içi araç (spiral – RİA) kullanımı sırasında hamile kalınması

Burada not edilmesi gereken bir diğer konu da şu: Kişide risk faktörlerinin bulunması kesinlikle dış gebelik yaşayacağı sonucuna varmak için yeterli olmadığı gibi hiçbir risk faktörünün olmaması da kişinin bu durumla karşılaşma riskini sıfıra indirmez.

Dış gebelik sizin yediğiniz, içtiğiniz, yaptığınız veya yapmadığınız bir şeyden kaynaklanmaz. Bu tablo önceden öngörülüp tamamen engellenebilecek bir durum değildir. Bu yüzden, sonuçla ilgili olarak kendinizi suçlamak yerine, sürecin karmaşık bir tesadüf olabileceğini bilmeli ve şüpheli belirtiler hissettiğinizde vakit kaybetmeden hekiminize başvurmaya odaklanmalısınız.

Dış gebelik nasıl anlaşılır? Teşhis Yöntemleri ve Beta-hCG Takibi

Evde yaptığınız standart idrar testleri yalnızca vücudunuzda hCG hormonunun olup olmadığını, yani hamile olup olmadığınızı söyler. Embriyo rahim dışında gelişiyor olsa bile bu hormonu üreteceği için evdeki testiniz büyük ihtimalle pozitif çıkacaktır. Buradan da anlaşılabileceği gibi, o çift çizgiyi görmek gebeliğin doğru ve güvenli yere yerleşip yerleşmediği hakkında hiçbir ipucu vermez.

Diğer bir ifadeyle, sadece evdeki teste veya hissettiğiniz belirtilere bakarak dış gebelik teşhisi koymak imkânsızdır. Peki, dış gebelik kaçıncı haftada belli olur? Genellikle adet gecikmesinden sonraki ilk birkaç hafta içinde doktorunuzun yapacağı klinik değerlendirmeyle durum netleşmeye başlar. Teşhis sürecinde uygulanan temel adımlar ve tıbbi yaklaşım aşağıdaki gibidir:

• Transvajinal Ultrasonografi: Gebelik kesesinin rahim içinde olup olmadığına ve tüplerin bulunduğu bölgelerde şüpheli bir kitle bulunup bulunmadığına bakılır. Ancak hamilelik henüz çok erken bir aşamadaysa ultrasonda kese hiçbir yerde görülemeyebilir. İlk muayenede kesenin izlenememesi dış gebelik paniği yaşamanıza neden olmamalıdır.
• Kan Değeri Takibi: İşte ultrasonun yetersiz kaldığı o erken evrede, dış gebelikte beta hCG takibi devreye girer. Ancak tek bir beta hCG değeri kesin sonuç vermez. Önemli olan bu değerin 48 saatlik aralıklarla gösterdiği artış veya düşüş ivmesidir.

Teşhis sürecinde laboratuvar sonuçları kadar önemli olan bir diğer gösterge de sizin hissettiklerinizdir. Eğer hamile olduğunuzu biliyor veya ihtimal veriyorsanız, test gününü ya da ultrason randevunuzu beklerken aniden başlayan şiddetli kasık ağrısı, omuz ucuna vuran ağrı, aşırı halsizlik veya bayılma hissi yaşarsanız, vakit kaybetmeden acil servise başvurmalısınız.

Dış gebelik tedavisi nasıl yapılır?

Dış gebelik tedavisi genellikle ameliyat masasını çağrıştırır. Ancak düşünülenin aksine, tedavi için tek seçenek her zaman cerrahi değildir. Uygulanacak tedavi yöntemi, genel sağlık durumunuz, dış gebeliğin tüpteki yerleşimi ve büyüklüğü, şiddetli bir ağrı ya da kanamanızın olup olmaması ve kandaki beta hCG hormonunuzun seyri gibi birçok faktör bir arada değerlendirilerek, size özel olacak şekilde planlanır.

Tedavide herkese uyan tek tip bir şablon yoktur. Durumunuza göre doktorunuz aşağıdaki temel yaklaşımlardan birini seçecektir:

• Yakın Takip: Şikayetlerinizin olmadığı, gebelik kitlesinin küçük olduğu ve kan değerlerinizin kendiliğinden düşüş eğiliminde olduğu şanslı bir gruptaysanız, hiçbir ilaç veya ameliyat uygulanmadan, sıkı bir kan takibiyle vücudun bu dokuyu kendiliğinden yok etmesi beklenebilir.
• Medikal Tedavi: Ameliyata gerek kalmadan özel bir ilaçla gebelik hücrelerinin gelişiminin durdurulması yöntemi takip edilebilir.
• Cerrahi Tedavi: İç kanama şüphesinin olduğu acil durumlarda veya ilacın etki edemeyeceği tablolarda, cerrahi müdahale hayat kurtaran temel tedavidir.

Peki, doktorunuz sizin için iğne tedavisinin mi yoksa ameliyatın mı daha güvenli olduğuna nasıl karar verir? Gelin bu iki yönteme daha yakından bakalım.

İğne tedavisi (metotreksat) mi, laparoskopik ameliyat mı daha iyi sonuç verir?

Yaygın olarak “dış gebelik iğnesi” olarak bilinen metotreksat tedavisi tüpün henüz yırtılmadığı, ağrınızın olmadığı ve genel sağlık durumunuzun stabil olduğu erken evre vakalarda büyük bir konfor sağlar. Genellikle ultrasonografide gebelik kitlesi 35 mm’den küçükse, embriyonik kalp atışı yoksa ve hCG seviyesi belirli bir eşiğin altındaysa, bu tedavi uygulanabilir.

Eğer şiddetli ağrınız varsa, kitle 35 mm’den büyükse, ultrasonda embriyonun kalp atışı izlenmişse veya en önemlisi tüpte yırtılma ve iç kanama riski bulunuyorsa, ilaç tedavisi vakit kaybı olur. Bu durumda dış gebelik ameliyatı ilk ve en güvenli seçenektir.

Günümüzde bu cerrahi yöntemi çoğunlukla kapalı (laparoskopik) yöntemle, karından açılan milimetrik deliklerden girilerek gerçekleştirilir. İşlem sırasında tüpün durumuna göre hekiminiz sadece gebelik dokusunu temizleyerek fallop tüpünü yerinde bırakıp koruyabilir. Ancak tüp çok fazla hasar görmüşse, yırtılmışsa veya şiddetli kanama varsa, hayati risk oluşturmaması adına sorunlu tüp tamamen çıkarılır.

Dış gebelik sonrası hamilelik: Tek tüple doğal yolla hamile kalınır mı?

Dış gebelik ameliyatı nedeniyle bir fallop tüpünüz tamamen alınmış olsa bile, kalan tek sağlıklı tüple doğal yolla hamile kalmanız mümkündür. Yani iki tüpten birinin alınmış olması matematiksel olarak gebelik şansının da yarı yarıya düştüğü anlamına gelmez.

Doğurganlığı belirleyen asıl unsur tüp sayısı değil, kalan o tek tüpün açık ve sağlıklı olması, yaş faktörü ve yumurtalık rezervidir. Dış gebelik sonrası hamilelik planlamasında zamanlama, tamamen aldığınız tedaviye bağlıdır:

• Genellikle fiziksel iyileşmenizin tamamlandığı ve psikolojik olarak kendinizi hazır hissettiğiniz birkaç menstrüasyon döngüsünün tamamlanmasının ardından yeniden gebelik planlayabilirsiniz.
• Eğer medikal tedavi aldıysanız, süreç biraz daha farklıdır. İlacın vücudunuzdan tamamen atılması ve yeni oluşacak embriyoya zarar vermemesi için en az 3 ay gebelikten korunmanız şarttır.

Bir kez dış gebelik geçirmiş olmanız, sonraki gebeliğinizin de kesinlikle dış gebelik olacağı anlamına gelmez. Dış gebelik sonrası sağlıklı bir hamilelik süreci geçiren ve bebeklerini kucaklarına alan sayısız kadın vardır.

Aktif International Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanlarının Uyarı ve Önerileri

Dış gebelik sürecini atlatmış olmanız tıbbi takibin hastaneden çıktığınız gün bittiği anlamına gelmez. Özellikle ilaç tedavisi aldıysanız veya tüpünüzün korunduğu bir ameliyat geçirdiyseniz, taburcu olduktan sonraki evrede de dikkat etmeniz gereken çok kritik noktalar vardır.

Uzman doktorlarımıza iyileşme sürecinin en güvenli şekilde tamamlanması ve gelecekte sağlıklı bir gebelik süreci yaşanabilmesi için yapılabilecekleri sorduk. Doktorlarımızın altını çizdiği konular özetle aşağıdaki gibi:

• Şikayetlerinizin azalması veya tamamen bitmesi, gebelik dokusunun tamamen yok olduğu anlamına gelmeyebilir. Kan değerleriniz sıfırlanana kadar hekiminizin önerdiği tahlilleri ve kontrol randevularını, kendinizi çok iyi hissetseniz bile kesinlikle aksatmayın.
• Kontrol muayenelerinize gelirken yalnızca o günkü kan sonucunuzu değil, önceki tahlil ve ultrason raporlarınızı da mutlaka yanınızda getirin.
• Gelecekte yeniden hamile kaldığınızı öğrendiğiniz an tıbbi gebelik takibi başlatmak için beklemeyin. Geçmiş dış gebelik öykünüzden dolayı kesenin güvenli bir şekilde rahim içine yerleştiğinden emin olmak büyük önem taşır.
• Her kadının bedeni, anatomisi ve tıbbi prosedürlere verdiği yanıt birbirinden tamamen farklıdır. İnternette okuduklarınızla veya çevrenizdeki kişilerin deneyimleriyle kıyaslama yapmak yerine, bütün süreci hekiminizin kontrolünde yürütün.