Çocuklarda ateş neden olur ve nasıl düşürülür?

Tahmini okuma süresi: 10 dakika 4 saniye

Çocuklarda ateş nedir? Kaç derece olmalıdır?

Çocuklarda ateş çoğu zaman vücudun enfeksiyonlara verdiği doğal bir yanıttır ve tek başına görüldüğünde herhangi bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Klinik değerlendirmede yalnızca termometrede görülen dereceye değil, çocuğun genel durumuna, yaşına, sıvı alımına, solunumuna, bilinç hâline ve eşlik eden belirtilere bakılır. Özellikle 3 aydan küçük bebeklerde ateş daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Çocuklarda ateş yükselmesi birçok ebeveynin korktuğu bir durum olduğu için çoğu zaman “çocuklarda ateş kaç olmalı?” ya da “çocuğumun ateşi her ölçtüğümde neden farklı çıkıyor?” gibi sorular akla gelmektedir. Yazımızda bu soru da dahil olmak üzere çocuklarda yüksek ateşle beraber merak edilen diğer konulara da açıklayıcı bir biçimde değineceğiz.

Çocuklarda ateş ölçüm bölgesine göre neden farklı değerler çıkar?

Ateş vücudun bakteri, virüs, aşı sonrası yanıt, diş çıkarma dönemi ya da farklı uyaranlara verdiği bir belirti olarak ortaya çıkabilir. Bu nedenle klinik değerlendirmede çocuğun yaşı, genel görünümü, sıvı alımı, uyku hali, nefes alışı, cilt rengi ve ateşe eşlik eden belirtiler birlikte ele alınır.

Genel olarak çocuklarda vücut sıcaklığı ölçüm yerine göre değişebilir. Koltuk altından yapılan ölçümlerde 37,5 derece ve üzeri, makattan yapılan ölçümlerde ise 38 derece ve üzeri değerler ateş olarak kabul edilebilir. Ancak burada önemli olan ateşin tek bir ölçümle değil, çocuğun genel durumu ile birlikte değerlendirilmesidir. Bu nedenle çocuklarda ateş kaç derece olmalı ya da “hangi derece tehlikelidir?” sorularında çocuğun yaşı ve eşlik eden şikayetler belirleyicidir. Özellikle 3 aydan küçük bebeklerde ateş, yüksek ateş, bilinç bulanıklığı, nefes darlığı, morarma, sıvı alamama veya havale benzeri durumlarda zaman kaybetmeden uzman hekime başvurulmalıdır.

Çocuklarda ateş neden olur?

Ateş çoğu zaman vücudun enfeksiyonlara veya farklı uyaranlara verdiği doğal bir yanıttır. Çocuklarda özellikle üst solunum yolu enfeksiyonları, grip, boğaz enfeksiyonları, kulak enfeksiyonu, idrar yolu enfeksiyonu ve bağırsak enfeksiyonları ateşe yol açabilir. Bazı çocuklarda aşı sonrası kısa süreli ateş görülebilir. Diş çıkarma döneminde de hafif ısı artışı olabilse de, yüksek ateş veya genel durum bozukluğu yalnızca diş çıkarma süreciyle açıklanamaz.

Çocuklarda ateş neden çıkar sorusu değerlendirilirken ateşin derecesi kadar nasıl başladığı, kaç gündür sürdüğü, gün içinde tekrar yükselip yükselmediği ve ateşe eşlik eden belirtiler de önemlidir. Öksürük, burun akıntısı, boğaz ağrısı, kulak ağrısı, kusma, ishal, karın ağrısı, idrar yaparken yanma, döküntü veya halsizlik gibi bulgular ateşin kaynağı hakkında fikir verebilir.

Çocuk ateşi olmasına rağmen sıvı alabiliyor, çevresiyle ilgileniyor ve rahat nefes alıyorsa takip süreci daha kontrollü ilerleyebilir. Ancak ateş uzun sürüyorsa, sık tekrarlıyorsa, çocukta az önce bahsettiğimiz belirtilerden biri ya da birkaçı varsa hekime başvurulmalıdır. Çocuklarda ateşi düşürmeye çalışmak yerine ateşe neden olan durumu anlamak doğru yaklaşımın temelidir.

Ateşe eşlik eden belirtiler klinik olarak ne anlatır?

Ateşle birlikte görülen belirtiler, çoğu zaman ateşin kaynağı hakkında fikir verir. Örneğin, burun akıntısı, öksürük ve boğaz ağrısı klinik olarak solunum yolu enfeksiyonu olduğuna dair işaret verirken, karın ağrısı, kusma veya ishal sindirim sistemiyle ilgili bir duruma işaret edebilir. Ateş yükselirken bazı çocuklarda titreme gibi belirtiler görülebilir. Çocuğu çok kalın giydirmek veya üst üste battaniyeyle sarmak ateşin daha da yükselmesine neden olabilir. Bunun yerine ortam ısısı dengelenmeli, çocuk ince ve rahat kıyafetlerle takip edilmeli ve sıvı alımı desteklenmelidir.

Hekimlere sık sorulan sorulardan biri de ateşi olan çocuğun ayakları neden soğuk olur sorusudur ve bu durum ailelerde endişeye neden olabilmektedir. Ateş yükselirken damarların büzüşmesine bağlı olarak el ve ayaklarda soğukluk hissedilebilir. Bu durum tek başına her zaman tehlikeli değildir. Ancak soğuklukla birlikte morarma, bilinç bulanıklığı, solunum sıkıntısı, aşırı halsizlik veya havale benzeri kasılmalar varsa zaman kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.

Çocuklarda ateşe ne iyi gelir? Yüksek ateşi evde düşürebilir miyim?

Çocuklarda yüksek ateş görüldüğünde ilk amaç yalnızca termometredeki sayıyı düşürmek olmamalıdır. Bu nedenle evde uygulanabilecek adımların dikkatli ve ölçülü olması gerekir. Öncelikle çocuk çok kalın giydirilmemeli, üstü kat kat örtülmemelidir. İnce ve rahat kıyafetler tercih edilmeli, odanın aşırı sıcak ya da soğuk olmamasına dikkat edilmelidir.

Çocuğun ateşinin düşürülmesi konusunda en önemli desteklerden biri sıvı alımıdır. Yüksek ateş olması durumunda vücut daha fazla sıvı kaybedebilir. Bu nedenle çocuk su, anne sütü, çorba veya yaşına uygun sıvılarla desteklenmelidir. Ancak çocuk sıvı almak istemiyorsa zorlamak yerine az miktarlarda ve sık aralıklarla sıvı almaya teşvik etmek daha uygun olabilir. Dinlenmesi sağlanmalı, ateş düzenli aralıklarla ölçülmeli ve çıkan değerler not edilmelidir. Bu takip, hekime başvurulduğunda ateşin seyri hakkında daha net bilgi verir.

Yüksek ateşi düşürmek için kullanılan ilaçlar ise çocuğun yaşına, kilosuna, mevcut hastalıklarına ve daha önce kullandığı ilaçlara göre reçete edilmektedir. Bu nedenle ateş düşürücü ilaçlar rastgele, sık aralıklarla veya farklı ilaçlar karıştırılarak verilmemelidir. Hekimin önerdiği ilaçlar yine hekimin belirttiği şekilde kullanılmalıdır.

Evde yapılan bazı uygulamalar her ne kadar çocuğu rahatlatabilse de, özellikle sirke, buzlu su, soğuk duş gibi yöntemler önerilmez. Bu uygulamalar ciltte tahrişe, üşümeye veya ateşin kontrolsüz dalgalanmasına neden olabilir. Çocuklarda ateş düşürme yolları arasında güvenli takip, uygun kıyafet seçimi, sıvı desteği, ortam ısısının dengelenmesi ve hekim önerisine uygun ilaç kullanımı yer alır. Ateş düşmüyor, sık tekrarlıyor ya da sıvı alamama görülüyorsa uzman bir hekime başvurulmalıdır.

Aktif International Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Doktorlarının Uyarı ve Önerileri

Çocuklarda ateş takibinde ailelerin en sık yaptığı hatalardan biri yalnızca ateşin derecesine odaklanmaktır. Oysa ateşin derecesi dışında takip edilmesi gereken başka veriler de bulunmaktadır. Bu doğrultuda Aktif International Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları doktorlarımız,

• ateşli çocukta ölçülen değerlerin düzenli olarak not edilmesini
• ateşin hangi saatlerde yükseldiğin belirlenmesini
• ateş düşürücü sonrası durumun nasıl seyrettiğinin gözlenmesini
• ve eşlik eden belirtilerin takip edilmesini önermektedir.

Bu takiplerin yapılarak verilerin not edilmesi, fiziki muayenede ateşin nedenini anlamaya yardımcı olur.

Hastanemiz doktorlarının yaptığı bir diğer uyarı ise ilaç kullanımı konusunda. Ateşli çocuklarda kullanılan ilaçların dozu çocuğun yaşına ve kilosuna göre değişmektedir. Bu nedenle, daha önce başka bir çocuk için önerilmiş ilaçlar aynı şekilde başka bir çocuk için kullanılmamalıdır.

Ayrıca farklı ateş düşürücülerin kısa aralıklarla ve kontrolsüz şekilde verilmesi de uygun değildir. Çocuğun kronik bir hastalığı varsa, bağışıklık sistemiyle ilgili bir problemi bulunuyorsa veya daha önce ateşli havale öyküsü varsa, ateş takibi daha dikkatli yapılmalıdır.

Doktorlarımıza göre aileler için bir diğer önemli nokta da çocuğun davranışındaki değişiklikleri fark etmektir. Ateş düşse bile çocuk belirgin şekilde halsiz, dalgın, soluk, huzursuz ya da normalden farklı görünüyorsa bu durum ihmal edilmemelidir. Ateşin uzun sürmesi, sık tekrarlaması veya genel durumun bozulması hâlinde çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

Çocuğun ateşi neden düşmez ve kaç gün sürer?

Çocuklarda ateşin hemen düşmemesi aileler için endişe verici olabilir. Ancak bazı enfeksiyonlarda ateş birkaç gün boyunca farklı seviyelerde devam edebilir. Bu nedenle çocuklarda ateş kaç gün sürer sorusunun cevabı ateşe neden olan duruma, çocuğun yaşına ve genel sağlık durumuna göre değişir. Özellikle viral enfeksiyonlarda ateş bir süre düşüp yeniden yükselebilir. Ateş düşürücü kullanıldıktan sonra ateşin tekrar çıkması da tek başına her zaman ağır bir hastalık anlamına gelmez.

Peki çocuğun ateşi neden düşmez? Bazı durumlarda ateşin düşmemesi enfeksiyonun devam ettiğini, bazen de altta yatan farklı bir odağın araştırılması gerektiğini gösterebilir. Ailelerin bu süreçte ateş ölçümlerini ve eşlik eden şikayetleri not etmesi faydalı olabilir. Ateşin kaç gündür sürdüğü, en yüksek kaç dereceye çıktığı, hangi saatlerde yükseldiği ve çocuğun genel durumunda değişiklik olup olmadığı hekim değerlendirmesine yardımcı olur. Ateş uzun sürüyorsa, sık tekrarlıyorsa veya çocuğun genel durumu giderek bozuluyorsa çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

Çocuklarda ateşi nasıl doğru ölçerim?

Çocuklarda ateşi doğru değerlendirebilmek için öncelikle ölçümün doğru yapılması gerekir. Sadece el ile alnı ya da vücudu kontrol etmek yanıltıcı olabilir. Çünkü ortam sıcaklığı, çocuğun terlemesi ya da üzerindeki kıyafetler ateş varmış gibi hissettirebilir. Bu nedenle mümkünse dijital termometre kullanılmalıdır.

Doğru ölçüme etki edebilecek bazı konuları aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

• Koltuk altı ölçümü, evde en sık tercih edilen yöntemlerden biri olsa da, termometrenin cilde tam temas etmesi ve ölçüm süresinin tamamlanması önemlidir.
• Kulaktan ölçüm hızlı sonuç verir; fakat bu ölçümde de cihazın doğru yerleştirilmemesi veya çocuğun çok küçük olması sonucu etkileyebilir.
• Alından ölçüm pratiktir, ancak terleme, ortam ısısı ve cihazın kullanım şekli nedeniyle değişken sonuçlar verebilir.
• Rektal ölçüm özellikle küçük bebeklerde vücut ısısını daha doğru gösterebilmektedir.
• Ateş ölçmeden önce çocuğun çok kalın giydirilmemiş olmasına dikkat edilmelidir.
• Sıcak banyo, koşma, ağlama veya yoğun hareket sonrası yapılan ölçümler geçici olarak yüksek çıkabilir. Böyle durumlarda çocuk sakinleştikten ve birkaç dakika dinlendikten sonra ölçüm tekrarlanmalıdır.

Çocuklarda yüksek ateş ve titreme aynı anda görülür mü?

Ateş yükselirken bazı çocuklarda üşüme ve titreme görülebilir. Bu durum aileler için endişe verici olsa da, her titreme tek başına havale anlamına gelmez. Ateşten titreyen çocuğa doğru müdahale için ilk adım çocuğun ateşinin doğru şekilde ölçülmesi ve genel durumunun gözlenmesi olmalıdır. Çocuk üşüdüğünü söylese bile, kalın kıyafetler giydirmek veya üstünü kat kat battaniyeyle örtmek doğru değildir. Bu durum vücut ısısının daha da yükselmesine neden olabilir.

Eğer titremeye bilinç kaybı, morarma, kasılma, solunum sıkıntısı, aşırı halsizlik veya uyandırmakta zorlanma eşlik ediyorsa, bu durum acil değerlendirme gerektirir. Böyle bir tabloda evde beklemek yerine zaman kaybetmeden hastaneye gitmek doğru olacaktır.

Çocuklarda ateş ne zaman tehlikelidir?

Çocuklarda yüksek ateş her zaman tehlikeli bir tablo anlamına gelmez. Ancak bazı durumlarda ateş daha dikkatli değerlendirilmesi gereken bir bulgu olabilir. Özellikle 3 aydan küçük bebeklerde ateş mutlaka ciddiye alınmalıdır. Bu yaş grubunda bağışıklık sistemi henüz tam olgunlaşmadığı için, ateşin nedeni daha hızlı araştırılmalıdır.

Daha büyük çocuklarda ise ateşin 40 dereceye yaklaşması veya 40 derece olması, özellikle çocuğun genel durumunda bozulma varsa çocuk doktoruna başvurmayı gerektirir.

Peki, 40 derece ateşi olan çocuğa ne yapılmalı?

Bu durum klinik olarak çok yüksek bir değer olarak kabul edildiğinden evde yalnızca ateşi düşürmeye çalışmak yeterli olmayabilir. Bu nedenle çocuğun bilinç durumu, nefes alışı, sıvı alımı ve cilt rengi dikkatle izlenmelidir.

Ateşle birlikte dalgınlık, uyandırmakta zorlanma, nefes almada güçlük, morarma, belirgin solukluk, ense sertliği, sürekli kusma veya havale benzeri kasılmalar ateşin basit bir enfeksiyon dışında daha ciddi bir durumla ilişkili olabileceğini düşündürür. Bu nedenle zaman kaybetmeden bir hekime danışmak doğru olur.

Ateşli çocuk uyuyorsa uyandırılmalı mıyım?

Sadece ateş düşürücü vermek için uyuyan çocuğu uyandırmanız gerekmez. Çocuk rahat uyuyorsa dinlenmesi iyileşme sürecine yardımcı olur. Ama aşağıdaki durumlarda çocuğu kontrol etmek ve gerekirse doktora başvurmak gerekir:

• Uyandırmakta zorlanıyorsa veya bilinç bulanıklığı varsa
• Nefes alıp vermesi zorlaştıysa, morarma varsa
• Sıvı alamıyorsa, idrarı belirgin azaldıysa
• Havale geçirdiyse
• Döküntü, ense sertliği, sürekli kusma varsa
• 3 aydan küçük bebekte ateş varsa
• Ateş çok yüksekse veya genel durumu kötü görünüyorsa

Çocuk uyandığında huzursuz veya çok rahatsızsa yaşına ve kilosuna uygun ateş düşürücü için doktorunuzun önerisine göre hareket edebilirsiniz.