Cilt alerjisi neden olur?

Tahmini okuma süresi: 7 dakika 42 saniye

Cilt alerjileri, çok farklı dış etkenlerle tetiklenebilen ve genellikle erken yaşlarda ortaya çıkan dermatolojik sorunlardan biridir. Kurdeşen, egzama ve kontakt dermatit gibi çeşitli türleri bulunan cilt alerjileri aniden ortaya çıkabilir veya zaman içinde gelişebilir. Bu farklı türlere göre, alerjinin tetikleyicisi değişebilir ve buna bağlı olarak tedavi şeklinde de farklılıklar olabilir. 

Bu yazımızda, cilt alerjileri hakkında en sık sorulan soruları ele alarak, bunların ne olduğu, neden oluştuğu ve nasıl yönetilebileceği konularına değiniyoruz.

Cilt alerjisi nedir?

Cilt alerjisi, vücudun bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan maddelere aşırı tepki vermesidir. Bu maddeler bazen bir ilaç veya yiyecekle birlikte vücuda girerken bazense bir böcek ısırığı şeklinde olabilir. Cilt bu maddelerle temas ettiğinde, bağışıklık sistemi bu maddeleri tehdit olarak algılar ve kızarıklık, kuruluk, döküntü veya kaşıntı şeklinde tepki verir. 

Cilt alerjileri tek bir hastalık olmayıp, egzama, kurdeşen (ürtiker) ve kontakt dermatit gibi sorunları içeren genel bir terimdir. Bu türlere ve alerjiyi tetikleyen faktöre göre, kimi zaman alerjiye neden olan içerikten uzaklaşmak yeterli olurken, kimi zamansa tıbbi müdahale gerekebilir. 

Peki, hangi durumda ne yapılması gerektiğini nasıl bilebiliriz? Diğer bir ifadeyle, deride alerji neden olur? Aşağıda bu sorunun yanıtına daha yakından bakalım.

Cilt alerjisi neden olur?

Cilt alerjisi neden olur sorusunun cevabı kişiden kişiye değişebilen oldukça uzun bir listeyi beraberinde getirir. Neler yiyip içtiğimizi bir düşünelim. O yiyeceklerin içindeki malzemeleri. Bir pizzanın içinde neler olduğunu düşünelim. Bir sene boyunca hangi kokulara maruz kaldığımızı da düşünelim. Koku denilince bir parfüm kokusu veya sigara kokusu gibi kokularla sınırlamayın kendinizi. Sabah evden çıkıp köşedeki manava gidene kadar burnunuza çarpan kokuları düşünün. Benzer şekilde sanayi bölgelerine yakın bir yerde çalışıyorsanız, o bölgelerde havaya salınan kokuları da ekleyin listeye. Ayrıca bir de dokunduklarınız var. Bu şekilde düşündüğünüzde, çevremizde bir şekilde temas ettiğimiz binlerce besin, koku ve doku olduğu konusunda hepimiz hemfikir olabiliriz sanırız.

Kişinin bunlardan herhangi birine alerjisi olabilir. Elbette bu bahsettiğimiz koku, doku ve besinlerin tam listesini çıkarmak oldukça zor bir iştir. Ancak alerjenler yani kişilerde alerjik reaksiyona en fazla neden olanların bir listesi vardır. Bu maddeler aslında zararsız içeriklerdir. Ancak hassas bazı kişilerde bağışıklık sistemini tetikleyerek alerjik reaksiyona neden olabilmektedirler. Bu durum bazen bahar aylarında ortaya çıkan polenlerden, bazen bazı metallerden veya kimyasal bazı içeriklerin kokularından kaynaklanabilmektedir.

Alerjisi olan kişi bu maddelere maruz kaldığında, bağışıklık sistemi deride alerjik reaksiyon, ciltte kaşıntı, kızarıklık ve şişmeye neden olan histamin gibi kimyasalları salgılar. Bu durumun ortaya çıkışında çevresel faktörler dışında ayrıca genetik yatkınlık rol oynayabilmektedir. Örneğin, bazı insanlar egzama geliştirme eğilimini kalıtsal olarak alırken, diğerleri hayatlarının ilerleyen dönemlerinde kozmetik ürünlere veya deterjanlara karşı aniden hassasiyet geliştirebilir.

Cilt alerjisi belirtileri nelerdir?

Cilt alerjisi belirtileri alerjinin hangi madde nedeniyle ortaya çıktığına bağlı olarak değişebilmektedir. Deride alerji belirtileri bazen bir böcek ısırması, bazen maruz kalınan bir koku, bir yiyecek veya kullanılan bir ilaç nedeniyle ortaya çıkabilir. Alerjinin türüne göre farklılıklar olabilse de cilt alerjisi belirtilerinin önemli bir kısmı benzer özellikler gösterebilmektedir. 

Deride alerji belirtilerinden en yaygın olanları aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

• Kaşıntı ve kızarıklık: En erken görülen ve en rahatsız edici olan belirtilerden biridir.
• Döküntü veya kurdeşen: Aniden ortaya çıkabilen kabarık, kırmızı izler veya düz lekeler.
• Şişlik: Etkilenen bölgede hafif ila orta derecede şişlik görülebilir.
• Kuruluk veya pullanma: Bu etkiler egzama gibi kronik formlarda daha yaygındır.

Bu belirtiler alerjenle temastan hemen sonra ortaya çıkabilir veya saatler sonra gelişebilir. Alerjinin her zaman aniden ortaya çıkmıyor olması bazen alerjiyi tetikleyen kesin nedeni belirlemeyi zorlaştırır.

Cilt alerjisi her yaşta gelişebilir mi?

Evet, cilt alerjileri her yaşta gelişebilir. Birçok kişi ilk kez çocukluk döneminde bu alerjileri yaşasa da, cilt alerjilerinin ilk kez yetişkinlikte ortaya çıkması da olağandışı değildir. İlerleyen yaşlarda alerjenlere tekrar tekrar maruz kalma, bağışıklık sisteminde ortaya çıkan değişiklikler, stres veya çevresel değişiklikler gibi faktörler, alerjilerin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir. Dolayısıyla kişi geçmişte o maddeyle karşılaştığında vermediği alerjik tepkiyi daha ileri yaşlarında verebilir. Bu, daha önce takı, cilt bakım ürünleri veya gıdalarla ilgili hiçbir sorunu olmayan bir kişinin, daha sonra bunlara aniden tepki verebileceği anlamına gelir.

Cilt alerjilerinin yaygın tetikleyicileri nelerdir?

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi cilt alerjileri veya deride alerjik kabartılar pek çok farklı nedenle ortaya çıkabilir. Kişinin bağışıklık sistemi farklı birçok madde tarafından tetiklenebilirler. Tetikleyiciler alerjinin türüne göre değişebilir. 

Aşağıda farklı cilt alerji türlerine ve bunların hangi maddelerle tetiklendiğine daha yakından bakalım.

Ürtiker (kurdeşen):

Ciltte kızarıklık, kaşıntı ve döküntüler şeklinde ortaya çıkan kurdeşen genellikle gıdalar, ilaçlar, böcek sokmaları veya enfeksiyonlar tarafından tetiklenir. Stres ve ani sıcaklık değişiklikleri de ürtiker oluşumuna katkıda bulunabilir. Kızarıklıklar genellikle maruz kaldıktan kısa süre sonra ortaya çıkar. Ürtikerin etkisi birkaç saat içinde kaybolabildiği gibi günlerce etkili olduğu da görülebilir.

Egzama (atopik dermatit):

Ürtikerden farklı olarak aylarca etkisini sürdürebilen egzama genetik faktörlerle güçlü bir şekilde bağlantılıdır. Sabunlar, kokular, toz akarları, polen, yün gibi belirli kumaşlar ve hatta stres gibi tetikleyiciler egzamanın daha da kötüleşmesine neden olabilir. Özellikle dirsekler, dizlerin arka kısmı ve ellerde etkili olan egzama zaman zaman alevlenebilir.

Kontakt dermatit:

Kontakt dermatit alerjik olan kişinin cildi mücevherlerdeki nikele, latekse, deterjanlara veya kozmetik bileşenler gibi maddelere temas ettiğinde ortaya çıkar. Kızarıklık genellikle alerjenle temas eden bölgede ortaya çıkar. Belirtilerin doğrudan temas bölgesinde görülmesi alerjinin nedeninin belirlenmesini kolaylaştırır.

Cilt alerjisi kaç gün sürer?

Cilt alerjisinin süresi, alerjinin türüne ve şiddetine göre değişir. Kurdeşenin etkisi birkaç saat ila birkaç gün arasında devam edebilir ve genellikle kendiliğinden geçer. Kontakt dermatit genellikle birkaç gün sürer, ancak maruz kalma devam ederse haftalarca sürebilir. Egzama gibi kronik durumlar, alevlenme ve remisyon dönemleriyle birlikte aylarca hatta yıllarca sürebilir. Tetikleyicileri belirlemek ve kişinin bu maddelerle karşılaşmasını önlemek genellikle iyileşme süresini kısaltır ve semptomların sıklığını azaltır.

Cilt alerjisi tedavi edilebilir mi?

Cilt alerjileri her zaman kalıcı olarak tedavi edilemeyebilir, ancak bu rahatsızlığın etkili bir şekilde yönetilmesi mümkündür. Tedavinin temel amacı semptomları hafifletmek ve alevlenmeleri önlemektir. Yaygın tedavi seçenekleri şunlardır:

• Alerjenlerden kaçınma: Alerjiyi neyin tetiklediğini belirlemek ve ondan uzak durmak en etkili stratejidir.
• Topikal kremler ve merhemler: Kortikosteroid kremler ve yatıştırıcı nemlendiriciler iltihabı ve kaşıntıyı hafifletmeye yardımcı olur.
• Antihistaminikler: Bu ilaçlar alerjik reaksiyonları azaltır ve kurdeşen veya şişlikten kaynaklanan rahatsızlığı hafifletir.
• Yaşam tarzı değişiklikleri: Kokusuz ürünler kullanmak, nefes alabilen kumaşlar giymek ve stresi yönetmek alevlenmeleri önlemeye yardımcı olabilir.

Kalıcı veya şiddetli vakalarda en doğrusu bir sağlık kuruluşuna giderek bir dermatologla görüşmektir. Dermatoloji uzmanı kesin nedeni belirlemek ve tedaviyi tetikleyiciye göre kişiselleştirmek için yama testi veya diğer alerji testleri isteyerek ona göre bir tedavi planı önerebilir.