ÇİFTLİKKÖY HASTANESİ – KU.YD.58- NUMUNE ALMA ELEMANI GÖREV YETKİ ve SORUMLULUKLARI

NUMUNE ALMA ELEMANI GÖREV YETKİ ve SORUMLULUKLARI

BİRİM: Biyokimya / Mikrobiyoloji Laboratuvarı Numune Alma Birimi / Hemşirelik Hizmetleri

GÖREV ADI: Numune Alma Elemanı

AMİR ve ÜST AMİRLER: Laboratuvar Sorumlu Teknikeri, Hemşirelik Hizmetleri Müdürü ve İdari Hemşirelere dikey; Laboratuvar Sorumlu Uzmanı’na bağlıdır.

YETKİ DEVRİ: Görevi başında bulunmadığı durumlarda (yıllık izin, mazeret izni, rapor, eğitim, kurum dışı görev vb.) görev ve yetkileri; Laboratuvar Sorumlu Teknikeri tarafından belirlenen ve Hemşirelik Hizmetleri Müdürlüğü tarafından onaylanan, numune alma yetkisine sahip aynı nitelikte bir diğer numune alma elemanı, laboratuvar teknikeri veya hemşire tarafından yürütülür.

ARANAN NİTELİKLER;

GÖREV AMACI;

Özel Aktif International Hospital Laboratuvar Numune Alma Birimi’nde; ayaktan ve gerektiğinde yatan hastalardan hekim istemine uygun laboratuvar numunelerinin, hasta kimliğinin en az iki tanımlayıcı ile doğrulanarak, doğru tüp, doğru sıra, doğru teknik ve aseptik koşullarda, hasta başında barkodlanarak alınmasını; numunelerin uygun süre ve sıcaklık koşullarında laboratuvara güvenli biçimde ulaştırılmasını ve preanalitik hataların en aza indirilmesini sağlamak; hasta ve çalışan güvenliğini, kesici-delici alet güvenliğini ve hasta mahremiyetini korumak; tüm bu uygulamaları Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği, Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik, TÜSKA Sağlıkta Akreditasyon Standartları, 6698 Sayılı KVKK ve kurumsal kalite politikalarına tam uyum içinde gerçekleştirmektir.

KURUMSAL SORUMLULUKLAR;

• Görevini yerine getirirken kurumun çıkarları doğrultusunda hareket eder.
• Kurumun misyon, vizyon, prosedür ve talimatları doğrultusunda hareket eder.
• Kurum içi bölüm veya kişiye özel eğitim programlarına katılır.
• Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na uygun davranır.
• Hasta bilgilerinin gizliliğine ve mahremiyetine uygun davranır.
• Sağlıkta Akreditasyon Standartları doğrultusunda çalışır.
• Yöneticisinin veya sorumlusunun oluşturduğu çalışma planı doğrultusunda hareket eder.
• Personel ve Disiplin Yönetmeliği kurallarına göre hareket eder.
• Yöneticisinin verdiği görevleri eksiksiz yerine getirir.
• Kurum ve yapılan çalışmalar ile ilgili tüm bilgilerin gizliliğini, önemli bilgilerin güvenliğini sağlar.
• Hasta ve hasta yakınlarının haklarını bilerek bu haklara uygun davranır.
• Hastanenin genel kurallarına uyar ve ekip ruhu içinde hareket eder.

TEMEL İŞ ve SORUMLULUKLAR;

• Kan alma birimine başvuran hastaları sıra numarası ve aciliyet durumuna göre kabul eder; engelli, yaşlı, gebe, çocuk ve acil hastalara öncelik tanır, bekleme süresini takip eder ve yoğunluk durumunda Laboratuvar Sorumlu Teknikeri’ne bildirir.
• Her numune almadan önce hastanın kimliğini en az iki tanımlayıcı (ad-soyad ve doğum tarihi/protokol numarası) ile hastaya açık uçlu soru sorarak ve yatan hastalarda kimlik bilekliği ile doğrular; hasta kimliğini ve barkod etiketlerindeki bilgileri karşılaştırır, uyumsuzlukta numune almaz ve durumu Laboratuvar Sorumlu Teknikeri’ne bildirir.
• Hekimin laboratuvar istemini kontrol eder; istenen testlere uygun tüp türünü, sayısını ve hacmini belirler, barkod etiketlerini basar ve etiketleri yalnızca hasta başında, numune alındıktan hemen sonra, hastanın gözü önünde tüplere yapıştırır; önceden etiketlenmiş tüp hazırlamaz.
• Numune almadan önce hastanın test hazırlığını sorgular; hazırlığı uygun olmayan hastada numuneyi almadan durumu kaydeder ve Laboratuvar Sorumlu Teknikeri veya istemi yapan hekime danışır.
• Hastaya kendini tanıtır, yapılacak işlemi anlaşılır biçimde açıklar, alerji, kanama bozukluğu, antikoagülan kullanımı, bayılma öyküsü, mastektomi veya fistül bulunan kol gibi durumları sorgular ve numune alma bölgesini buna göre seçer.
• Venöz kan alma işlemini standart tekniğe uygun yapar: uygun damar seçimi, turnikenin 1 dakikadan uzun tutulmaması, cilt antisepsisi ve kuruması, güvenlikli iğne/vakumlu sistem kullanımı, tüp sırasına uyulması, tüplerin doğru hacimde doldurulması ve katkı maddeli tüplerin belirtilen sayıda nazikçe çevrilmesi.
• Hemoliz, pıhtılaşma, yetersiz hacim ve kontaminasyonu önleyen teknikleri uygular; damar yolu bulunamayan hastada en fazla iki denemeden sonra deneyimli bir çalışma arkadaşından veya hemşireden yardım ister, aynı bölgeye tekrarlayan girişim yapmaz.
• Bebek, çocuk ve zor damar yolu olan hastalarda kapiller kan alma tekniğini uygular; pediatrik hastalarda ebeveynin desteğini alır, uygun tutuş ve sakinleştirme yöntemlerini kullanır ve numune hacmini yaşa uygun tüplerle sağlar.
• Kan kültürü numunelerini aseptik teknikle alır; kontaminasyon oranını düşürmek için kurum talimatına tam uyar ve alma saatini kaydeder.
• İdrar, gaita, balgam, semen ve diğer hasta tarafından verilen numuneler için hastaya doğru numune kabı verir, numunenin nasıl verileceğini (orta akım idrarı, 24 saatlik idrar toplama, gaita miktarı) sözlü ve yazılı olarak anlatır, teslim alınan numunenin etiketini ve kabın bütünlüğünü kontrol eder, uygun olmayan numuneleri kabul etmez.
• Numune alma saatini, numuneyi alan kişiyi ve işlem notlarını laboratuvar modülüne eksiksiz kaydeder; alınan numunelerin barkodlarını okutarak laboratuvara teslim öncesi kabul kaydını oluşturur.
• Alınan numuneleri test türüne uygun koşullarda kapalı ve sızdırmaz taşıma kapları veya pnömatik sistem ile belirlenen süre içinde laboratuvara ulaştırır; yatan hasta numunelerinin servislerden transferinde teslim-tesellüm kaydının tutulmasını sağlar.
• Numune red kriterlerini bilir ve uygular; reddedilen numuneyi kayıt altına alır, hastayı veya ilgili servisi bilgilendirerek numunenin yeniden alınmasını sağlar.
• Kan alma sırasında veya sonrasında gelişen vazovagal senkop, hipotansiyon, bulantı, hematom veya aşırı kanama durumunda hastayı güvenli pozisyona alır, ilk müdahaleyi yapar, hemşire ve hekime haber verir; kardiyak veya solunum arresti durumunda Mavi Kod çağrısı yapar ve Temel Yaşam Desteği’ne katılır.
• Numune alma sonrasında giriş yerine uygun bası uygulatır, kanama durduktan sonra pansuman yapar; hastaya kolunu bükmemesi, ağır kaldırmaması ve hematom gelişirse başvurması konusunda bilgi verir, antikoagülan kullanan hastalarda bası süresini uzatır.
• Kullanılan iğneleri kapağını kapatmadan doğrudan kesici-delici atık kutusuna atar; güvenlikli iğne sistemlerini doğru kullanır, kesici-delici atık kutularını dörtte üçü dolduğunda kapatarak değiştirir, kan ile kontamine pamuk ve eldivenleri tıbbi atık, ambalajları evsel/geri dönüşüm atık olarak kaynağında ayrıştırır.
• Kesici-delici alet yaralanması veya kan sıçraması durumunda yaralanan bölgeyi derhal yıkar, Sorumlu Tekniker, Enfeksiyon Kontrol Hemşiresi ve İş Yeri Hekimi’ne bildirimde bulunur ve Kesici-Delici Alet Yaralanması Bildirim Formu’nu doldurur.
• El hijyeninin 5 endikasyonuna uyar, her hastada yeni eldiven kullanır, gerektiğinde maske ve önlük giyer; izolasyon uygulanan hastalardan numune alırken ek önlemleri uygular, kan alma koltuğu, kolluk ve turnikenin her hastadan sonra dezenfeksiyonunu yapar.
• Çalıştığı alanın temizliğini, tertibini ve düzenini sağlar; kan alma biriminde kullanılan tüp, iğne, holder, antiseptik, pamuk, flaster, turnike ve numune kaplarının günlük kontrolünü yapar, son kullanma tarihlerini takip eder, stok seviyesini izler, istemleri Laboratuvar Sorumlu Teknikeri aracılığıyla yapar ve gelen malzemeyi sayarak teslim alır.
• Numune taşıma kaplarının, soğutucu çantaların, buzdolabının ve santrifüj gibi cihazların çalışır durumda olduğunu kontrol eder; buzdolabı ısı takibini yapar, kalibrasyon ve bakım etiketlerini izler, arızaları Biyomedikal Birimi’ne ve Sorumlu Tekniker’e bildirir.
• Hastanın mahremiyetini kan alma sırasında paravan ve uygun örtü ile korur; hasta ve yakınlarına nazik ve saygılı davranır, hasta haklarına ve kültürel değerlerine saygı gösterir, test sonuçları ve tanı hakkında yorum yapmaz, bu soruları hekime yönlendirir, şiddet riski taşıyan durumlarda Beyaz Kod çağrısı yapar.
• Hasta güvenliğini olumsuz etkileyen veya etkileyebilecek bir olay yaşandığında veya şahit olduğunda İstenmeyen Olay Bildirim Sistemi’ne bildirim yapar; kök neden analizi ve Düzeltici/İyileştirici Faaliyet çalışmalarına katılır.
• Laboratuvar preanalitik kalite göstergelerine (numune red oranı, hemolizli numune oranı, kimlik ve etiket hatası sayısı, kan kültürü kontaminasyon oranı, numune transfer süresi, hasta bekleme süresi) veri sağlar; bölüm kalite çalışmalarına, öz değerlendirmelere ve TÜSKA SAS denetimlerine Laboratuvar Sorumlu Teknikeri ile birlikte katılır.
• Hastaların kimlik ve test istem bilgilerini korur; şifresini paylaşmaz, barkod etiketlerini ve istem listelerini açıkta bırakmaz, hasta bilgilerini kişisel cihazlarla kaydetmez, test istemleri hakkında üçüncü kişilere bilgi vermez ve sosyal medyada paylaşmaz.
• Afet, yangın, salgın ve olağanüstü durumlarda Hastane Afet ve Acil Durum Planı doğrultusunda görev alır; renkli kod uygulamalarını bilir ve tahliye tatbikatlarına katılır.
• Kurum uyum eğitimine, laboratuvar oryantasyonuna ve zorunlu eğitimlere katılır; yıllık yetkinlik değerlendirmelerine girer, mesleki gelişmeleri takip eder ve işe yeni başlayan numune alma elemanlarına rehberlik eder.
• Teslim aldığı demirbaş ve malzemelerin kasten veya dikkatsizlik nedeniyle hasar görmesinden ve kaybolmasından sorumludur; Laboratuvar Sorumlu Teknikeri’nin oluşturduğu çalışma planı doğrultusunda çalışır ve amirlerinin görev tanımı kapsamında verdiği diğer görevleri yerine getirir.

YETKİLER;

• Karar Verme Yetkisi: Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği, Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik, görev tanımı, kurum numune alma ve preanalitik süreç talimatları ile SAS standartları sınırları dahilinde; kimlik uyumsuzluğu, hazırlık eksikliği veya uygun olmayan istem durumunda numune almayı erteleme ve ilgiliye danışma, kabul kriterlerini karşılamayan numuneyi reddetme, numune alma bölgesini ve tekniğini belirleme, hastanın hazırlık ve genel durumuna göre numune alma sırasını düzenleme, hastada gelişen senkop ve kanamada ilk müdahaleyi yapma, Mavi Kod ve Beyaz Kod çağrısı yapma yetkisine sahiptir. Laboratuvar testi isteme veya istemi değiştirme, test sonuçlarını yorumlayarak hastaya bilgi verme, damar yolu açma, ilaç uygulama, arteriyel kan alma ve laboratuvar analiz cihazlarını çalıştırma yetkisi yoktur.
• Denetleme ve Görev Verme Yetkisi: Herhangi bir personel üzerinde denetleme, görev verme veya idari yaptırım yetkisi yoktur. Servislerden gelen numunelerin kabul kriterlerine uygunluğunu kontrol eder, uygunsuzlukları ve preanalitik hataları ilgili servis hemşiresine ve Laboratuvar Sorumlu Teknikeri’ne bildirir. Denetim ve görev verme yetkisi Laboratuvar Sorumlu Teknikeri, Laboratuvar Sorumlu Uzmanı ve Hemşirelik Hizmetleri Müdürlüğü’ne aittir.

ETİK İLKELER;

• Öncelik: İnsan hayatının korunması gereken en yüce değer olduğu bilinciyle; doğru hastadan doğru numunenin alınmasının hastanın tanı ve tedavi güvenliğinin temeli olduğunu bilir ve hastanın güvenliğini daima birinci önceliği sayar.
• Zarar Vermeme ve Faydalılık: Kimlik doğrulama ve hasta başında etiketleme kurallarından hiçbir iş yoğunluğu gerekçesiyle ödün vermez; hastaya gereksiz tekrar girişim yapmaz, ağrı ve hematom riskini en aza indirir, yetkisini aşan uygulamalara girişmez.
• Hasta Özerkliği ve Bilgilendirme: Hastanın işlem hakkında bilgilendirilme ve işlemi reddetme hakkına saygı duyar; hastanın kültürel, toplumsal ve ruhsal durumuna özen göstererek anlaşılır bilgilendirme yapar, çocuk ve yaşlı hastalara ek sabır ve özen gösterir.
• Kişisel Haklar ve Mahremiyet: Numune alma sırasında hastanın beden ve bilgi mahremiyetine saygı gösterir; istem listelerini, test adlarını ve hasta bilgilerini diğer hastaların görebileceği veya duyabileceği şekilde açıkta bırakmaz.
• Ayrımcılık Yasağı (Eşitlik İlkesi): Hastanın ırkı, etnik kökeni, dili, dini, inancı, politik görüşü, cinsiyeti, yaşı, engel durumu, bulaşıcı hastalığı, sosyal veya ekonomik konumu temelinde ayrımcılık yapmaz; sırayı yalnızca tıbbi öncelik ve kurum kuralları doğrultusunda, hakkaniyet ve tarafsızlıkla uygular.
• Mesleki Dürüstlük: Hatalı etiketleme, numune kaybı veya yanlış hastadan numune alma gibi hataları gizlemez, derhal bildirir; mesleğini meşruiyet ve dürüstlük çerçevesinde uygular, hastadan hediye veya menfaat kabul etmez.
• KVKK ve Sır Saklama Yükümlülüğü: Hastanın kimlik bilgilerini, istenen testleri (bulaşıcı hastalık, gebelik, genetik ve madde testleri dahil) ve sonuçlarını hastanın vefatından sonra dahi kesin bir gizlilikle saklar.

GÖREV DAĞILIMINDA ÇATIŞMA YAŞANMASI DURUMUNDA;

Çatışmaya neden olan etmenlerin çok boyutlu olduğu; sabah saatlerindeki hasta yoğunluğu ve bekleme sürelerine bağlı hasta tepkileri, acil ve ayaktan hasta önceliği konusundaki anlaşmazlıklar, servislerden gelen uygun olmayan numunelerin reddedilmesi nedeniyle servis hemşireleriyle yaşanan gerilimler, zor damar yolu olan hastalarda tekrarlayan girişim baskısı, kesici-delici alet yaralanma kaygısı ve tekdüze çalışma temposu ile biyolojik, psikolojik ve sosyal dinamiklerin çalışanların davranışını şekillendirmede etkin rol üstlendiği kabul edilmektedir. Çatışma yönetimi sürecinde bireyin kendi stres tepkilerini tanıması, olası çatışma tepkilerini öngörebilmesi ve yapıcı, empatik, kurum talimatlarına ve preanalitik standartlara dayalı profesyonel bir iletişim dili sergilemesi çatışmanın çözüme kavuşturulmasındaki temel bireysel katkıdır.

Hastanemizde numune alma birimi görev dağılımında çatışmanın sebepleri sistem yaklaşımı etrafında ele alınır ve çözüm önerileri de bu yönde geliştirilir. Numune kabul ve red kriterlerinin yazılı talimatlarla netleştirilmesi ve tüm birimlere duyurulması, yoğun saatlerde personel planlamasının hasta akışına göre yapılması, öncelik kurallarının görünür biçimde ilan edilmesi, kişisel iletişim, stres ve öfke yönetimi eğitimleri, hizmet içi eğitimlerin artırılması ve ekip içi sosyal faaliyetler çatışmayı önleyici kurumsal yöntemlerdir.

Operasyonel Uygulama Esasları:

• Kesintisiz Hizmet ve Hasta Güvenliği Önceliği: Görev dağılımı, çalışma saatleri veya hasta sıralaması konusundaki itiraz ve uyuşmazlıklarda kimlik doğrulamanın atlanması, numunelerin bekletilmesi, acil numunelerin geciktirilmesi veya birimin terk edilmesi kesinlikle kabul edilemez. Hizmet mevcut plan doğrultusunda eksiksiz sürdürülür.
• Yerinde Değerlendirme: Uyuşmazlık öncelikle Laboratuvar Sorumlu Teknikeri tarafından preanalitik süreç talimatları, iş yükü dengesi, hasta yoğunluğu ve yasal görev sınırları gözetilerek değerlendirilir; taraflar dinlenerek çözüme kavuşturulur.
• Üst Yönetici Müdahalesi: Birim içinde çözülemeyen durumlarda konu Laboratuvar Sorumlu Uzmanı ile bağlı bulunulan İdari Hemşire ve Hemşirelik Hizmetleri Müdürü’ne; servislerle yaşanan numune kabul uyuşmazlıklarında ise ilgili Sorumlu Hemşire ile birlikte Hemşirelik Hizmetleri Müdürlüğü’ne iletilir. Üst yöneticinin konunun özelliğine göre belirleyeceği çözüm yolu nihai ve bağlayıcıdır.