ÇİFTLİKKÖY HASTANESİ – KU.YD.56- KAN TRANSFÜZYON MERKEZİ SORUMLU HEKİMİ GÖREV YETKİ ve SORUMLULUKLARI

KAN TRANSFÜZYON MERKEZİ SORUMLU HEKİMİ GÖREV YETKİ ve SORUMLULUKLARI

BİRİM: Kan Transfüzyon Merkezi / Hekimlik Hizmetleri

GÖREV ADI: Kan Transfüzyon Merkezi Sorumlu Hekimi

AMİR ve ÜST AMİRLER: Başhekim, Başhekim Yardımcısı ve Hastane Müdürü’ne dikey, Medikal Direktöre bağlıdır; Kan Transfüzyon Merkezi’nin tıbbi ve idari sorumlusudur.

ASTLAR: Kan Transfüzyon Merkezi hemşireleri ve teknikerleri, Hemovijilans Hemşiresi KTM kayıt personeli ve KTM temizlik elemanı

YETKİ DEVRİ: Görevi başında bulunmadığı durumlarda (yıllık izin, mazeret izni, rapor, kongre/eğitim, kurum dışı görev vb.) görev ve yetkileri; Başhekimlik tarafından onaylanan ve Kan ve Kan Ürünleri Yönetmeliği gereği İl Sağlık Müdürlüğü’ne bildirilen, Kan Bankacılığı ve Transfüzyon Tıbbı eğitimi/sertifikasına sahip bir diğer hekim tarafından yürütülür. Mesai dışı saatlerde KTM’nin rutin işleyişi onaylı talimatlar çerçevesinde KTM hemşire/teknikerleri tarafından sürdürülür; transfüzyon reaksiyonu ve acil kan temini kararlarında Nöbetçi Hekim ve Anestezi ve Reanimasyon Uzmanı ile koordineli çalışılır.

ARANAN NİTELİKLER;

GÖREV AMACI;

Özel Aktif International Hospital Kan Transfüzyon Merkezi bünyesinde; hastanenin kan ve kan bileşeni ihtiyacının Bölge Kan Merkezi ile koordinasyon içinde kesintisiz ve güvenli biçimde temin edilmesi, uygun koşullarda saklanması, immünohematolojik uygunluk testlerinin doğru ve zamanında yapılması, doğru hastaya doğru kan ürününün güvenli transfüzyonunun sağlanması, transfüzyon reaksiyonlarının yönetilmesi, hemovijilans sisteminin işletilmesi ve kan ürünlerinin akılcı kullanımının Transfüzyon Komitesi aracılığıyla denetlenmesi süreçlerini yönetmek; merkezin ruhsat, kalite ve personel gerekliliklerini sağlamak ve tüm faaliyetleri TÜSKA Sağlıkta Akreditasyon Standartları 5624 Sayılı Kan ve Kan Ürünleri Kanunu, Kan ve Kan Ürünleri Yönetmeliği, Ulusal Kan ve Kan Ürünleri Rehberi, 1219 Sayılı Tababet Kanunu, 6698 Sayılı KVKK ve kurumsal kalite politikalarına tam uyum içinde yürütmektir.

KURUMSAL SORUMLULUKLAR;

• Görevini yerine getirirken kurumun çıkarları doğrultusunda hareket eder.
• Kurumun misyon, vizyon, prosedür ve talimatları doğrultusunda hareket eder.
• Kurum içi bölüm veya kişiye özel eğitim programlarına katılır.
• Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na uygun davranır.
• Hasta bilgilerinin gizliliğine ve mahremiyetine uygun davranır.
• Sağlıkta Akreditasyon Standartları doğrultusunda çalışır.
• Yöneticisinin veya sorumlusunun oluşturduğu çalışma planı doğrultusunda hareket eder.
• Personel ve Disiplin Yönetmeliği kurallarına göre hareket eder.
• Yöneticisinin verdiği görevleri eksiksiz yerine getirir.
• Kurum ve yapılan çalışmalar ile ilgili tüm bilgilerin gizliliğini, önemli bilgilerin güvenliğini sağlar.
• Hasta ve hasta yakınlarının haklarını bilerek bu haklara uygun davranır.
• Hastanenin genel kurallarına uyar ve ekip ruhu içinde hareket eder.

TEMEL İŞ ve SORUMLULUKLAR;

• Kan ve Kan Ürünleri Yönetmeliği kapsamında Kan Transfüzyon Merkezi’nin ruhsatlandırılması, ruhsat yenileme ve değişiklik bildirimleri için gerekli bilgi ve belgeleri hazırlar, Başhekimlik aracılığıyla İl Sağlık Müdürlüğü’ne başvuruda bulunur; merkezin fiziki koşul, personel ve ekipman gerekliliklerinin ruhsat şartlarına uygun kalmasını sağlar.
• KTM’nin tüm faaliyetlerinin Ulusal Kan ve Kan Ürünleri Rehberi, ilgili mevzuat ve kurum standart çalışma prosedürlerine uygun yürütülmesini sağlar; KTM talimatlarını hazırlar, en az yılda bir kez gözden geçirir, değişikliklerde revize eder ve yalnızca güncel onaylı dokümanlarla çalışılmasını denetler.
• Bölge Kan Merkezi ile hizmet sözleşmesi ve koordinasyonu yürütür; günlük, haftalık, aylık ve yıllık kan ve kan bileşeni temin-tüketim planlarını hastanenin cerrahi, yoğun bakım, doğum ve acil hizmet profiline göre yapar, minimum ve kritik stok seviyelerini ürün ve kan grubu bazında belirler.
• Kan ve kan bileşenlerinin kabulünde ürün etiketi, kan grubu, son kullanma tarihi, torba bütünlüğü ve transfer sıcaklığı kontrollerinin yapılmasını sağlar; uygun olmayan ürünlerin kabul edilmemesini ve Bölge Kan Merkezi’ne iade bildiriminin yapılmasını yönetir.
• Kan saklama dolapları sıcaklıklarının sürekli izlenmesini, alarm sistemlerinin çalışır durumda olmasını, sıcaklık sapmalarında ürün uygunluğunun değerlendirilmesini ve soğuk zincir kırılmalarının kayıt altına alınmasını sağlar; kan transfer kutularının validasyonunu yaptırır.
• Kan istem formlarının eksiksiz doldurulmasını, transfüzyon endikasyonunun kurum kan kullanım rehberine uygunluğunu kontrol eder; uygunsuz veya gerekçesiz istemleri istemi yapan hekimle görüşerek değerlendirir ve kan ürünlerinin akılcı kullanımını sağlar.
• Uygunluk testi için gönderilen numunelerin hasta başında en az iki tanımlayıcı (ad-soyad ve protokol numarası) ile etiketlenmiş ve numuneyi alan kişinin imzasını taşıyor olmasını şart koşar; kimlik uyumsuzluğu, etiketsiz veya hemolizli numuneleri reddeder ve yeni numune ister.
• ABO/Rh gruplama, antikor tarama, uygunluk ve direkt antiglobulin testlerinin doğru yöntemle yapılmasını, sonuçların çift kontrol ile onaylanmasını sağlar; antikor tanımlama gerektiren zor uygunluk vakalarını yönetir ve gerektiğinde Bölge Kan Merkezi referans laboratuvarından destek alır.
• Acil kan temini prosedürünü yönetir: hayatı tehdit eden kanamalarda uygunluk testi tamamlanmadan O Rh negatif eritrosit ve AB plazma verilmesi, masif transfüzyon protokolünün başlatılması, ürünlerin ameliyathane, acil servis ve doğumhaneye hedef sürede ulaştırılması kurallarını belirler ve işleyişi denetler.
• Her transfüzyon öncesinde hastaya veya yasal temsilcisine transfüzyonun amacı, riskleri ve alternatifleri hakkında bilgilendirme yapılmasını ve yazılı transfüzyon onamının alınmasını; transfüzyon öncesi hasta başında iki sağlık çalışanı tarafından kimlik, ürün ve uygunluk kontrolünün yapılmasını ve transfüzyon izlem kayıtlarının tutulmasını kurum prosedürüyle güvence altına alır.
• Transfüzyon reaksiyonu bildirildiğinde reaksiyon yönetimini yönlendirir: transfüzyonun durdurulması, klerikal kontrol, hasta ve torba numunelerinin KTM’ye gönderilmesi, hemoliz, direkt antiglobulin testi, bakteriyel kültür ve gerekli diğer incelemelerin yapılması, reaksiyonun sınıflandırılması, sonuçlandırılması, kayıt altına alınması ve ilgili hekime raporlanması süreçlerini yürütür.
• Hemovijilans sistemini yönetir: transfüzyon ilişkili istenmeyen olay, ciddi istenmeyen etki ve ramak kala olayların Hemovijilans Hemşiresi ile birlikte araştırılmasını, Ulusal Hemovijilans Sistemi’ne ve kurum İstenmeyen Olay Bildirim Sistemi’ne bildirilmesini, kök neden analizi ve Düzeltici ve İyileştirici Faaliyet  açılmasını sağlar; transfüzyon izlenebilirliği  kayıtlarını yönetir.
• Transfüzyon Komitesi’nin kurulmasını, düzenli toplanmasını ve sekretaryasını sağlar; kan kullanım verilerini komiteye sunar, kan kullanım rehberinin ve transfüzyon politikalarının güncellenmesine öncülük eder ve komite kararlarının uygulanmasını takip eder.
• Hasta Kan Yönetimi ilkelerinin kurumda yaygınlaştırılmasına katkı sağlar; preoperatif anemi yönetimi, kısıtlayıcı transfüzyon eşikleri ve tek ünite transfüzyon politikası konularında klinisyenlere danışmanlık ve eğitim verir.
• Işınlanmış, lökositi azaltılmış, yıkanmış veya özel seçilmiş kan bileşeni gereksinimlerini klinisyenle birlikte belirler; yenidoğan, gebe, onkoloji ve immünsüprese hastalar için özel ürün temini ve kullanım kurallarını yönetir.
• Yalnızca mevzuatın izin verdiği acil ve zorunlu durumlarda bağışçı seçimi, bağışçı sorgulama formu, bağışçı muayenesi ve kan alma işlemlerinin Ulusal Kan ve Kan Ürünleri Rehberi’ne uygun yapılmasını sağlar; alınan kanın zorunlu tarama testleri tamamlanmadan kullanılmaması kuralını uygular ve işlemi İl Sağlık Müdürlüğü’ne bildirir.
• Son kullanma tarihi geçen, uygun olmayan veya reaksiyon nedeniyle geri dönen kan ürünlerinin tutanakla kayıt altına alınarak Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’ne uygun imhasını sağlar; imha oranını izler ve azaltıcı planlama yapar.
• KTM cihazlarının günlük kontrollerinin, periyodik bakım ve kalibrasyonlarının yapılmasını ve etiketlenmesini sağlar; arızaları Biyomedikal Birimi’ne bildirir, cihaz arızası ve elektrik kesintisinde kan ürünlerinin korunması için yedek plan uygular.
• İmmünohematolojik testler için reaktif ve kart lot kontrolleri ile günlük iç kalite kontrol çalışmalarının yapılmasını, akredite dış kalite değerlendirme programına katılımı ve sonuçların değerlendirilerek uygunsuzluklarda DİF başlatılmasını sağlar.
• KTM personelinin görev dağılımını, çalışma ve nöbet listelerini hazırlar ve Başhekimliğe onaya sunar; personelin Kan Bankacılığı ve Transfüzyon Tıbbı sertifikasyonunu, uyum eğitimini, yıllık yetkinlik değerlendirmesini ve hizmet içi eğitimlerini planlar ve kayıt altına alır.
• Hastane genelinde transfüzyon uygulayan hekim ve hemşirelere güvenli transfüzyon uygulamaları, kimlik doğrulama, transfüzyon izlemi, reaksiyon tanıma ve hemovijilans bildirimi konularında yıllık eğitim verir ve eğitim etkinliğini değerlendirir.
• KTM kayıtlarının mevzuatta öngörülen süre boyunca elektronik ve yazılı ortamda güvenli, yedekli ve erişilebilir biçimde saklanmasını sağlar; KTM yazılımındaki arızaları Bilgi İşlem Müdürlüğü’ne bildirir.
• KTM’de biyogüvenlik, el hijyeni, kişisel koruyucu donanım kullanımı, kesici-delici alet güvenliği ve atık yönetimi kurallarının uygulanmasını denetler; kesici-delici yaralanma veya kan maruziyeti yaşayan personelin derhal Enfeksiyon Kontrol Hemşiresi ve İş Yeri Hekimi’ne yönlendirilmesini sağlar.
• Savaş, doğal afet ve kitlesel yaralanma gibi olağan dışı durumlar için Hastane Afet ve Acil Durum Planı kapsamında kan stok ve temin planını hazırlar; afet durumunda Bölge Kan Merkezi ile acil temin koordinasyonunu yürütür ve renkli kod uygulamalarında kurum düzenlemelerine uygun görev alır.
• KTM kalite göstergelerini (transfüzyon reaksiyonu oranı, kan imha oranı, acil kan temin süresi, cross-match/transfüzyon oranı, uygunsuz numune oranı, soğuk zincir sapma sayısı, onam ve kimlik kontrol uyumu) belirler, izler, analiz eder ve Kalite Yönetimi ile birlikte raporlar; öz değerlendirme, iç tetkik, TÜSKA SAS akreditasyon denetimleri ve Sağlık Bakanlığı KTM denetimlerine merkezi hazırlar ve katılır.
• Görevlendirildiği kurul ve komitelerde aktif görev alır; mevzuat ve bilimsel gelişmeleri izleyerek yeni bilgi ve teknikleri KTM çalışmalarına yansıtır, yıllık hedefleri belirler.
• 6698 sayılı KVKK kapsamında bağışçı ve hasta bilgilerini, tarama test sonuçlarını ve transfüzyon kayıtlarını yalnızca yetkili personelin erişimine açık tutar; bilgilerin kişisel cihazlarla kaydedilmesini veya üçüncü kişilerle paylaşılmasını engeller, KTM yazılımı şifrelerinin paylaşılmamasını sağlar.
• Uyum eğitimi ve zorunlu eğitimlere katılır; Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesini, diploma, sertifika ve personel çalışma belgesini güncel tutar ve birer örneğini İnsan Kaynakları Müdürlüğü’ne teslim eder.
• Kan Transfüzyon Merkezi hizmetlerinin güvenli, kesintisiz ve mevzuata uygun yürütülmesinden Başhekim’e karşı sorumludur; amirlerinin görev tanımı kapsamında verdiği diğer görevleri yerine getirir.

YETKİLER;

• Karar Verme Yetkisi: 5624 Sayılı Kan ve Kan Ürünleri Kanunu, Kan ve Kan Ürünleri Yönetmeliği, Ulusal Kan ve Kan Ürünleri Rehberi, 1219 Sayılı Tababet Kanunu ve kurum prosedürleri sınırları dahilinde; kan ürünü kabul veya red kararı verme, uygunsuz numuneyi reddetme, uygunluk testi sonucunu onaylama, acil kan ve masif transfüzyon protokolünü başlatma, uygunsuz kan istemlerini sorgulama ve gerekçesiz istemleri Transfüzyon Komitesi’ne taşıma, transfüzyon reaksiyonunu sınıflandırma ve sonuçlandırma, stok ve imha kararı verme, KTM talimatlarını ve personel görev dağılımını belirleme yetkisine sahiptir. Hastanın primer hekimi yerine transfüzyon endikasyonu koyma veya hekimin klinik kararını tek taraflı iptal etme, ruhsat kapsamı dışında bağışçıdan rutin kan alma, tarama testleri tamamlanmamış ürünü kullanıma sunma ve çalışanlar üzerinde idari yaptırım uygulama yetkisi yoktur.
• Denetleme ve Görev Verme Yetkisi: KTM hemşire ve teknikerlerine, KTM kayıt personeline ve KTM temizlik elemanına görev verme; immünohematolojik test uygulamalarını, soğuk zincir ve stok yönetimini, kayıt ve izlenebilirlik süreçlerini, biyogüvenlik uygulamalarını ve nöbet disiplinini denetleme; Hemovijilans Hemşiresi’nin hemovijilans çalışmalarını yönlendirme; hastane genelinde transfüzyon uygulamalarını transfüzyon güvenliği açısından denetleme ve uygunsuzlukları birim sorumlularına bildirme yetkisine sahiptir. Personel üzerinde disiplin yaptırımı uygulama yetkisi yoktur; uygunsuzlukları Hemşirelik Hizmetleri Müdürlüğü ve Başhekimliğe bildirir.

ETİK İLKELER;

• Öncelik: İnsan hayatını, hasta sağlığını, can güvenliğini ve tıp ahlakının evrensel ilkelerini tüm maddi, idari ve kişisel çıkarların üzerinde tutar; hayatı tehdit eden kanamalarda kan ürününün gecikmeksizin ulaştırılmasını birinci önceliği sayar.
• Transfüzyon Güvenliği ve Zarar Vermeme: Yanlış kan transfüzyonunun ölümcül olabileceği bilinciyle kimlik doğrulama, uygunluk testi ve soğuk zincir kurallarını hiçbir hız, maliyet veya idari baskı gerekçesiyle esnetmez; sıfır yanlış transfüzyon hedefiyle çalışır.
• Akılcı Kan Kullanımı: Kanın gönüllü bağışçılardan elde edilen sınırlı ve değerli bir kaynak olduğu bilinciyle gereksiz transfüzyonu önler; kan ürünlerinin yalnızca kanıta dayalı endikasyonlarla kullanılmasını savunur.
• Aydınlatılmış Onam ve Hasta Özerkliği: Hastanın transfüzyon hakkında bilgilendirilmiş rıza verme veya dini ve kişisel nedenlerle reddetme hakkına saygı gösterir; transfüzyonu reddeden hastalarda alternatif tedavi seçeneklerinin klinisyenle birlikte değerlendirilmesini sağlar.
• Ayrımcılık Yasağı (Eşitlik İlkesi): Hastanın ırkı, dili, dini, politik görüşü, cinsiyeti, yaşı, engel durumu, sosyal statüsü veya ekonomik gücü ne olursa olsun kan ürünlerini yalnızca tıbbi öncelik ve aciliyet sırasına göre, hakkaniyet ve tarafsızlıkla tahsis eder.
• Bilimsel Dürüstlük ve Şeffaf Bildirim: Transfüzyon reaksiyonlarını, istenmeyen olayları ve ramak kala olayları gizlemeden eksiksiz raporlar; hemovijilans verilerini kurumsal imaj kaygısıyla değiştirmez, tedarikçi ve firma yönlendirmelerinden bağımsız kalır.
• KVKK ve Tıbbi Sır Saklama Yükümlülüğü: Bağışçı ve hastalara ait kimlik bilgilerini, tarama test sonuçlarını ve transfüzyon kayıtlarını 6698 sayılı Kanun ve mesleki sır kapsamında, hastanın vefatından sonra dahi kesin bir gizlilikle korur.

GÖREV DAĞILIMINDA ÇATIŞMA YAŞANMASI DURUMUNDA;

Çatışmaya neden olan etmenlerin çok boyutlu olduğu; acil ve elektif cerrahi için eş zamanlı kan taleplerinde önceliklendirme, uygunsuz veya gerekçesiz kan istemlerinin sorgulanmasında klinisyen hekimlerle yaşanabilecek görüş ayrılıkları, Bölge Kan Merkezi’nden temin gecikmeleri ve nadir kan grubu kıtlığında yaşanan baskı, uygunsuz etiketlenmiş numunelerin reddi nedeniyle servis hemşireleriyle uyuşmazlıklar, transfüzyon reaksiyonu araştırmalarında sorumluluk algısı ve KTM personelinin nöbet ve iş yükü dengesinin çalışanların davranışını şekillendirmede etkin rol üstlendiği kabul edilmektedir. Çatışma yönetimi sürecinde bireyin kendi stres tepkilerini tanıması, olası çatışma tepkilerini öngörebilmesi ve yapıcı, kanıta dayalı transfüzyon kılavuzlarına, hasta güvenliği kurallarına ve mesleki nezakete dayalı profesyonel bir iletişim dili sergilemesi çatışmanın çözüme kavuşturulmasındaki temel bireysel katkıdır.

Hastanemizde Kan Transfüzyon Merkezi süreçlerindeki görev dağılımı ve yetki çatışmaları sistem yaklaşımı etrafında ele alınır ve çözüm önerileri de bu yönde geliştirilir. Kan kullanım rehberinin, acil kan temini ve numune kabul-red kurallarının Transfüzyon Komitesi kararıyla yazılı prosedürlere dönüştürülmesi ve tüm birimlere duyurulması, kan kullanım verilerinin komitede şeffaf biçimde paylaşılması, KTM nöbet listelerinin yetkinlik ve adalet ilkesiyle hazırlanması, iletişim ve stres yönetimi eğitimleri çatışmayı önleyici kurumsal yöntemlerdir.

Operasyonel Uygulama Esasları:

• Kesintisiz Hizmet ve Hasta Güvenliği Önceliği: Görev dağılımı, nöbet çizelgesi veya kan tahsisi konusundaki itiraz ve uyuşmazlıklarda acil kan temininin geciktirilmesi, uygunluk testinin veya kimlik kontrolünün atlanması, soğuk zincirin ihmal edilmesi, KTM’nin veya görevin terk edilmesi kesinlikle kabul edilemez. Transfüzyon hizmeti mevcut prosedürler doğrultusunda 7/24 kesintisiz sürdürülür.
• Yerinde Değerlendirme: KTM içi uyuşmazlıklar öncelikle KTM Sorumlu Hekimi tarafından yetkinlik matrisi, nöbet dengesi, iş yükü ve yasal görev sınırları gözetilerek değerlendirilir; klinisyenlerle yaşanan transfüzyon endikasyonu uyuşmazlıkları Ulusal Kan ve Kan Ürünleri Rehberi ve kurum kan kullanım rehberi temelinde görüşülür, çözülemeyen durumlar Başhekim Yardımcısı tarafından taraflar dinlenerek karara bağlanır.
• Üst Yönetici Müdahalesi: Birim içinde veya branşlar arasında çözülemeyen durumlarda konu Başhekim ve Medikal Direktöre, gerektiğinde Transfüzyon Komitesi gündemine; KTM personelinin idari konularında ise Hemşirelik Hizmetleri Müdürlüğü ve Hastane Müdürü’ne iletilir. Üst yöneticinin konunun özelliğine göre belirleyeceği çözüm yolu nihai ve bağlayıcıdır.