Cilt kanseri (deri kanseri) belirtileri, türleri, tanısı ve tedavisi

Tahmini okuma süresi: 11 dakika 23 saniye

Cilt kanseri nedir ve erken fark edilmesi klinik olarak neden önemlidir?

Cilt kanseri deriyi oluşturan hücrelerin kontrolsüzce çoğalmasıyla gelişir. En sık olarak bazal hücreli karsinom, skuamöz hücreli karsinom ve melanom türleriyle karşılaşırız. Toplumda yaygın olarak rastlanan”kanserli ben her zaman koyu renkli olur” algısının aksine, klinik olarak iyileşmeyen küçük bir yara, tekrarlayan kabuklanma veya tırnak altında beliren koyu bir çizgi de ilk uyarıcı işaret olabilir. Ortaya çıkması halinde son derece tehlikeli olabilecek cilt kanseri konusunda farkındalık, hem belirtilere dair bilgi sahibi olmak hem de hastalığın erken teşhisi konusunda oldukça önemlidir.

Bu yazımızda cilt kanseri konusuna eğiliyoruz. Makalemizde cilt kanseri türlerinden, bu hastalığın vücutta verdiği uyarı sinyallerine, teşhis süreçlerinden, güncel tedavi yöntemlerine kadar pek çok sorunun cevabını bulabilirsiniz.

Cilt kanseri bulaşıcı mıdır? Temasla geçer mi?

Öyleyse, en çok merak edilen sorulardan biriyle başlayalım: Cilt kanseri bulaşır mı? Bu sorunun cevabı kesinlikle “hayır”; hastalık kişiden kişiye temasla geçmez.

Erken evrede yakalanan lezyonların tedavisi çok daha konforlu gerçekleşirken, hayati risk de büyük oranda ortadan kalkar. Bu yüzden vücudunuzda yeni çıkan, rengi değişen veya haftalarca iyileşmeyen bir leke gördüğünüzde ertelemeden bir dermatoloji uzmanına görünmeniz en güvenli yoldur.

En sık görülen cilt kanseri türleri nelerdir?

Cilt kanserleri hastalığın başladığı hücre grubuna göre sınıflandırılır. Klinik pratikte en sık karşılaştığımız üç temel tür, bazal hücreli karsinom, skuamöz hücreli karsinom ve melanomdur. Ancak unutulmaması gereken en önemli detay bir lezyonun türünü yalnızca dışarıdan rengine veya görünümüne bakarak kesin olarak belirlemenin imkansız olduğudur.

Diğer bir ifadeyle, örneğin, aynı kanser türü bir kişide inci parlaklığında küçük bir kabarıklık olarak belirirken, bir başkasında kabuklanan bir yara veya şekil değiştiren bir ben olarak ortaya çıkabilir.

Peki, karşılaştığımız bu türler klinik olarak ne anlama geliyor ve her biri vücudumuzda nasıl bir seyir izliyor? Bazal ve skuamöz hücreli cilt kanseri türleri ile başlayalım.

Bazal ve skuamöz hücreli cilt kanseri zararsız mıdır?

Yaygın olarak melanom dışı cilt kanserleri olarak bilinen bazal ve skuamöz hücreli karsinomları zararsız ya da önemsiz olarak tanımlamak oldukça tehlikeli bir yanılgıdır. Erken evrede yakalandıklarında tedavi başarı oranları son derece yüksek olsa da, ihmal edildiklerinde derin dokulara ilerleyerek ciddi hasarlara yol açabilirler.

• Bazal Hücreli Karsinom: En sık görülen deri kanseri türüdür. Genellikle oldukça yavaş ilerler ve uzak organlara sıçrama riski çok düşüktür. Buna karşın burun kanadı, göz çevresi, kulak veya dudak gibi hassas bölgelerde yerleştiğinde kıkırdak ve kemik dokuya kadar derinleşebilir. İyileşip yeniden açılan küçük yaralar veya inci parlaklığındaki kabarıklıklar en tipik belirtileridir.
• Skuamöz Hücreli Karsinom: Kaynağını derinin üst katmanlarından alır. Genellikle sert, pullu, kabuklanan ve zaman zaman kanayan bir lezyon şeklinde belirir. Bazal hücreli türe kıyasla lenf bezlerine ve çevre dokulara yayılma ihtimali daha yüksektir.

Tümörün çapı, yerleştiği bölge ve hastanın bağışıklık durumu risk seviyesini doğrudan etkiler. Bu nedenle “nasıl olsa ağrımıyor” ya da “yıllardır orada duran küçük bir leke” diyerek lezyonları önemsememek klinik açıdan büyük bir hatadır.

Melanom (Malign Melanom) nedir ve ne kadar sürede yayılır?

Cilde rengini veren melanosit hücrelerinden gelişen melanom (veya klinik adıyla malign melanom), diğer türlere göre daha az görülmesine rağmen en agresif ve dikkat edilmesi gereken melanom kanseri türüdür.

Derinin derin katmanlarına, lenf nodlarına ve uzak organlara yayılma potansiyeli yüksek olduğu için erken müdahale hayat kurtarır. Şimdi de, hastalarımızın en çok endişelendiği o soruya gelelim: Cilt kanseri ne kadar sürede yayılır?

Melanom türü kanserde herkes için geçerli tek bir yayılma süresi yoktur. Hastalığın ilerleme hızı türüne, deride ulaştığı mikroskobik derinliğe ve biyolojik yapısına göre değişir. Bazı türler cilt yüzeyinde aylar boyunca yüzeysel kalabilirken, bazı alt tipler haftalar içinde derin dokulara doğru hızla ilerleyebilir.

Bu kanser türünde belirleyici olan dışarıdan görünen benin çapı değil, patoloji raporundaki tümör derinliğidir. Küçük görünen bir kanserli ben derin dokulara ilerlemiş olabileceği gibi, daha geniş duran bir leke sadece yüzeysel kalmış olabilir.

Cilt kanseri belirtileri nelerdir? Kaşıntı ve renk değişimi kanser işareti mi?

Cilt kanserinin belirtileri lezyonun türüne, yerleştiği bölgeye ve ilerleme hızına göre kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Toplumdaki genel kanının aksine, deri kanseri her zaman koyu renkli ve belirgin bir ben şeklinde ortaya çıkmaz. Bazen pembe, şeffaf, pul pul dökülen ya da sıradan bir sivilceyi andıran kabarıklıklar da ilk uyarı işareti olabilir.

Hastalarımızın en sık dile getirdiği şikayetlerden biri de şu: “Cildimde geçmeyen bir kaşıntı veya leke var. Kanser olabilir mi?”

Tek başına kaşıntı ya da basit bir renk değişimi doğrudan kanser anlamına gelmez. Cilt kuruluğu, egzama, alerjiler veya böcek ısırıkları, cilt kanseri kaşıntı yapar mı sorusuna yanıt arayan hastaların aslında en sık karşılaştığı masum nedenlerdir. Ancak bir ben veya leke üzerinde kaşıntı, sızlama, kanama veya kabuklanma sürekli tekrarlıyorsa, durum mutlaka uzman bir göz tarafından değerlendirilmelidir.

Benzer şekilde cilt kanseri lekeleri de her zaman koyu kahverengi ya da siyah değildir. Rengin tek bir lezon içinde alacalı olması, pembe-kırmızı tonlar barındırması veya zamanla koyulaşması dikkate almamız gereken temel unsurlardır.

Genel olarak vücudunuzda dikkat etmeniz gereken başlıca uyarı işaretleri aşağıdaki gibidir:

• Birkaç hafta geçmesine rağmen bir türlü tamamen iyileşmeyen yaralar,
• İyileşiyor gibi görünüp aynı noktada tekrar açılan veya kolayca kanayan alanlar,
• İnci parlaklığında, pembe ya da yarı saydam kabarıklıklar,
• Sert, yüzeyi pürüzlü veya kabuk tutan kızarık nodüller,
• Tırnak yatağında darbe olmaksızın gelişen ve zamanla genişleyen koyu renkli çizgiler.

Cildinizde beliren her kaşıntı ya da leke kanser değildir. Ancak zaman içinde değişen, kanayan veya birkaç hafta içinde kendi kendine düzelmeyen bir lezyonunuz varsa, yapılması gereken en güvenli adım rutin muayeneyi beklemeden bir dermatoloji uzmanına görünmektir.

Kanserli ben nasıl anlaşılır? Benlerde ABCDE kuralı ne anlama gelir?

Tek bir bene bakarak evde kesin tanı koymak elbette mümkün değildir. Ancak dermatolojide cilt kanseri belirtileri için kullandığımız ABCDE kuralı şüpheli benleri erken fark etmeniz için harika bir rehberdir:

• A (Asimetri): Benin bir yarısının diğer yarısına şekil olarak uymaması.
• B (Sınır Düzensizliği): Kenarlarının dantel gibi girintili çıkıntılı veya belirsiz olması.
• C (Renk Çeşitliliği): Benin içinde kahverengi, siyah, pembe veya mavi gibi farklı tonların bir arada bulunması.
• D (Çap / Diğerlerinden Farklılık): Çapın 6 milimetreden büyük olması ya da cildinizdeki diğer tüm benlerden belirgin şekilde ayrılması.
• E (Evrim / Değişim): Benin zaman içinde büyümesi, kabarması, renginin değişmesi veya kanamaya başlaması.

Cilt kanseri neden olur? Güneş kremi kullanmak riski azaltır mı?

Cilt kanserinin nedenleri incelendiğinde ana sorumlunun, hücrelerin DNA’sında biriken ve kontrolsüz çoğalmaya yol açan ultraviyole hasarı olduğu görülür. Bu hasarın en önemli ve değiştirilebilir, yani önlenebilir kaynağı ise güneş ışınları ile solaryum gibi yapay kaynaklardır.

Güneşten veya solaryumdan gelen UVA ve UVB ışınları hücrelerin genetik yapısını zamanla bozar. Vücudumuz bu hasarların bir kısmını onarabilse de, yıllar içinde biriken maruziyet sonucunda bu süreç kontrolden çıkabilir. Özellikle çocukluk veya gençlik yıllarında yaşanan ağır güneş yanıkları sıkça karşılaştığımız kritik bir risk faktörüdür.

En az SPF 30 değerinde, geniş spektrumlu (UVA ve UVB korumalı) bir güneş kremi kullanmak, cilde ulaşan ışınları engelleyerek hücre hasarını ve güneş yanıklarını belirgin şekilde azaltır. Ancak güneş kremleri tek başına mucizevi bir zırh değildir. Klinik açıdan en büyük tehlike, “Güneş kremi sürdüm, artık saatlerce güneşin altında kalabilirim” düşüncesidir.

Güneş kremi güneşte kalma süresini uzatmak için değil, açıkta kalan bölgeleri korumak için kullanılmalıdır. Korumanın etkili olması için ürünün dışarı çıkmadan önce yeterli miktarda sürülmesi ve her iki saatte bir yenilenmesi şarttır. Ayrıca deniz ve havuza girdikten sonra da güneş kreminin tekrar sürülmesi gerekir.

Teşhis nasıl konur? Muayene, dermoskopi ve biyopsi süreçleri

Cilt kanserinin teşhisi yalnızca bir benin veya yaranın dış görünümüne bakarak konulamaz. Bir lezyonun kötü huylu mu yoksa tamamen masum bir ben mi olduğunu anlamak adım adım ilerleyen klinik bir değerlendirme gerektirir.

Teşhis süreci genellikle aşağıdaki temel aşamalardan oluşur:

• Dermatoloji uzmanı lezyonun ne zaman çıktığını, kaşıntı, kanama yapıp yapmadığını veya boyut değiştirip değiştirmediğini sorgular. Ailedeki melanom öyküsü ve geçmişteki güneş yanıklarınız bu aşamada değerlendirilir.
• Yalnızca şüphelendiğiniz nokta değil, saçlı deri, kulak arkası, avuç içleri ve tırnak araları dahil tüm cildiniz incelenir.
• Işıklı ve büyütmeli özel bir cihaz olan dermoskop ile cildin alt katmanlarındaki pigment ve damar yapıları incelenir. Çok sayıda beni olan hastalarda dijital dermoskopi ile ben haritalaması yapılarak zaman içindeki değişimler takip edilebilir.
• Muayene ve dermoskopi şüpheyi artırabilir, ancak kesin tanı her zaman alınan doku örneğinin patoloji laboratuvarında incelenmesi sonrası netleşir.

Her hastada kan tahlili, tomografi veya PET taraması yapılması gerekmez. Ek tetkikler yalnızca patoloji sonucuna ve hastalığın evresine göre planlanır.

Biyopsi yaptırmak kanserin yayılmasına neden olur mu?

Hastalarımızın muayenehanede doktorlarımıza en sık sorduğu ve maalesef biyopsiden kaçınmalarına neden olan en büyük endişelerden biri de biyopsinin kanserin yayılmasına neden olacağı düşüncesidir. Bu düşünce, bilimsel dayanaktan yoksun bir şehir efsanesinden ibarettir.

Standart tıbbi yöntemlerle yapılan bir cilt biyopsisinin kanseri yaydığına dair hiçbir kanıt yoktur. Biyopsi dokuyu kontrollü bir şekilde incelememizi sağlayan ve hayat kurtaran bir tanı aracıdır. Kanserin yayılması tümör hücrelerinin biyolojik olarak kan veya lenf damarlarına girmesiyle gerçekleşir ve biyopsi işlemi bu süreci tetiklemez.

Aktif International Hastanesi Dermatoloji Uzmanlarından cilt kanseri için kritik uyarılar ve öneriler

Cilt sağlığınızı korumak ve olası riskleri zamanında fark edebilmek için Aktif International Hastanesi uzman dermatologlarının altını çizdiği en kritik noktaları sizin için aşağıdaki şekilde özetledik:

• Cilt kanserleri genellikle başlangıçta hiçbir ağrı veya sızı yapmaz. Bu yüzden bir lezonun tehlikeli olup olmadığını ağrıya neden olması değil, zaman içinde büyüyüp büyümediği, renginin değişip değişmediği ve kanayıp kanamadığı gösterir.
• Aynada fark ettiğiniz şüpheli bir beni ya da lekeyi koparmak, sıkmak, üzerine yakıcı kimyasallar veya bitkisel karışımlar sürmek oldukça tehlikelidir. Bu tür müdahaleler cildi tahriş ederek doktorun muayenede gerçek dokuyu görmesini zorlaştırır.
• Kişisel cilt kontrolü yaparken sadece yüz veya kollar gibi göz önündeki alanlara değil, saçlı deriye, kulak arkasına, sırtınıza, avuç içi, ayak tabanı ve tırnak yataklarınıza da bakın.
• Şüpheli gördüğünüz bir lekenin fotoğrafını çekip tarih not etmek muayenede doktorunuza yardımcı olur.

Unutmayın, cildinizde beliren her leke kanser olmasa da şüphelendiğiniz durumlarda erken dönemde bir uzman değerlendirmesi almak her zaman en güvenli yoldur.

Erken ve ileri evre cilt kanserinde hangi tedavi yöntemleri kullanılır?

Günümüzde gelişen tıp teknolojileri sayesinde cilt kanseri tedavisi kişiye ve hastalığın evresine özel olarak planlanmaktadır. Tedavinin başarısını etkileyen en temel faktörler kanserin türü, lezyonun deride ulaştığı derinlik ve vücudun başka bölgelerine yayılıp yayılmadığıdır.

Cilt kanserlerinin çok büyük bir kısmı erken evrede yakalandığında tam iyileşme ile sonuçlanır ve hayati risk taşımaz. Ancak malign melanom gibi agresif türler ihmal edilip uzak organlara yayıldığında hayati tehlike oluşturabilir.

Erken teşhis, tedavinin en güçlü silahıdır. Tedavi planı kanserin evresine, türüne ve yerleştiği bölgeye göre aşağıdaki temel yöntemlerden biri veya birkaçının birleşimiyle uygulanır:

• Cerrahi Çıkarma: Ciltle sınırlı lezyonlarda en sık başvurulan ve en etkili yöntemdir. Kanserli doku etrafındaki güvenli bir sağlıklı doku payı ile birlikte çıkarılır.
• Mohs Cerrahisi: Özellikle burun, göz kapağı, dudak veya kulak gibi doku kaybının estetik ve fonksiyonel açıdan önemli olduğu hassas bölgelerde tercih edilir. Ameliyat sırasında doku katman katman mikroskop altında incelenerek sadece kanserli alan temizlenir ve sağlıklı doku maksimum düzeyde korunur.
• Yüzeysel ve Cerrahi Dışı Yöntemler: Cildin en üst katmanında yer alan yüzeysel lezyonlarda dondurma tedavisi (kriyoterapi), kazıma (küretaj), medikal kremler veya ışık tedavileri kullanılabilir.
• Lenf Düğümü Biyopsisi: Belirli bir derinliğe ulaşmış melanom vakalarında kanserin ilk sıçrama ihtimali olan lenf bezini kontrol etmek amacıyla uygulanan özel bir evreleme yöntemidir.
• İmmünoterapi: Cerrahiye uygun olmayan veya uzak organlara yayılmış ileri evre vakalarda sıklıkla tercih edilir. Hastanın kendi bağışıklık sistemini güçlendirerek kanser hücreleriyle savaşmasını sağlar.
• Radyoterapi: Ameliyatın mümkün olmadığı bölgelerde ana tedavi olarak ya da cerrahi sonrasında tekrarlama riskini azaltmak amacıyla uygulanabilir.

Nüks eder mi?

Başarılı bir tedaviden sonra hastalarımızın en çok merak ettiği konulardan biri de hastalığın yeniden nüksetme ihtimalidir. Daha önce cilt kanseri geçirmiş kişilerin cildinde yeni bir lezyon gelişme veya aynı alanda hastalığın tekrarlama riski, toplumun geneline göre daha yüksektir. Ancak bu durum sizi korkutmamalıdır.

Tedavi tamamlandıktan sonra dermatoloğunuzun belirleyeceği periyotlarla rutin cilt muayenelerine gitmek ve evde kendi cildinizi aylık olarak gözlemlemek olası yeni gelişmeleri başlangıç aşamasındayken yakalamanızı ve erken müdahale edilmesini kolaylaştıracaktır.