EN
RU
Tahmini okuma süresi: 8 dakika 8 saniye
Migren nedir?
Migren ağrısı genellikle başın bir tarafında lokalize olmasıyla bilinir. Beyinde normalde gözlenmeyen bir aktivite ile birlikte kan damarlarındaki daralma sonucu ortaya çıkar. Bu durum sinir sinyallerini de etkiler. Başın belli bir bölümünde ortaya çıkan migren atağı normal baş ağrılarından farklı olarak zonklama şeklinde ve çok şiddetli olur.
Kadınlarda erkeklere nazaran daha fazla görülen migren kimi zaman saatlerce ve hatta günlerce sürebilir. Migren ağrılarının ortaya çıkmasına neden olan başlangıçta beynin geliştirdiği anormal aktivitelerin tam olarak neden kaynaklandığı bilinmiyor. Ancak, genetik miras, bir takım tetikleyiciler ve nörolojik faktörlerden oluşan bir kombinasyonun bu ilk anormal aktivitenin oluşumunda etkili olabileceği düşünülmektedir.
Genetik miras ifadesi ile kast ettiğimizse, kişinin ailesinde migreni olan bir kişinin bulunması halinde bu kişide de migren geliştirme konusunda bir yatkınlığın olabileceğidir. Tetikleryiciler için ise pek de kısa olmayan bir liste bulunuyor. Başlıca migren tetikleyicileri arasında stres, uyku düzenindeki büyük değişiklikler, güçlü ve rahatsız edici kokular, yoğun alkol tüketimi, hormonel değişimler ve bazı yiyecekler en yaygın migren tetikleyicileri arasında sıralanır.
Kişinin günlük hayatını da önemli ölçüde etkileyebilen migren atakları ihmal edilmemesi gereken nörolojik bir sorundur. Bu nedenle migreni olan kişilerin daha sağlıklı ve konforlu bir yaşam sürebilmeleri için bu hastalığı tanımaları, nasıl tetiklendiğini ve bu durumu nasıl yönetebileceklerini bilmeleri oldukça önemlidir.
Migren belirtileri nelerdir?
Tek bir migren tipi yoktur. Dönemsel olarak ortaya çıkabileninden kronik olanına ve hangi işlevsel sorunlara yol açtığına bağlı olarak çeşitli migren türleri bulunmaktadır. Bu da migrenle birlikte ortaya çıkan belirtileri bir migren türünden diğerine farklılaştırabilmektedir.
Kişiden kişiye bile farklılık gösterebilen migren atakları için ancak yaklaşık olarak bir semptom listesi yapılabilir. Yaygın migren belirtilerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:
- Başın belli bir bölümünde yoğunlaşan zonklama
- Hareket etme ile birlikte genellikle kötüleşen bulantı ve kusma
- Konuşurken zorlanma
- Işığa, sese veya kokulara hassasiyet
- Görme bozuklukları, örneğin ışık parlamaları veya kör noktalar (aura eşlik eden migrenlerde)
- Yorgunluk, sinirlilik veya beyin sislenmesi
- Bazı durumlarda boyun tutulması, baş dönmesi veya karıncalanma hissi
Yukarıda yaygın semptomlarını sıraladığımız migren atakları 4 farklı aşama içerebilir. Bu aşamalar prodrom aşaması (ruh halin değişiklikler), aura aşaması (görsel veya duyusal bozukluklar), baş ağrısı aşaması (esas ağrı dönemi) ve postdrom aşaması (yorgunluk veya kafa karışıklığı gibi atak sonrası etkiler) şekline sıralanabilir. Ancak her migren ağrısının mutlaka bu aşamaları içermesi gerekmez.
Migren ağrısı normal baş ağrısından nasıl ayırt edilebilir?
Her ikisi de baş ağrısı olmasına rağmen, migren ağrısı ile baş ağrısı arasında özellikle süre ve şiddet açısından büyük farklılıklar vardır. Bu ikisi arasındaki farklılıkları bilmeniz bu sorunlarla karşılaştığınızda durumu anlayıp ona göre tedbir almanıza yardımcı olabilir.
Migren ağrısı genellikle:
- Günlük hayatı aksatacak derecede şiddetli ağrılardır
- Gerilim ve baskı hissettiren baş ağrısının aksine zonklama ile etkilidir
- Bazen iki tarafı etkileyebilse de genellikle başın bir tarafında etkilidir
- Yukarıda sıraladığımız diğer semptomlarla birlikte ortaya çıkar
Migrenin nasıl bir rahatsızlık olduğuna, belirtilerine ve normal baş ağrısından farklılıklarına dair genel bir çerçeve oluşturduğumuza göre şimdi de bu rahatsızlığın kimlerde görüldüğü sorusu ile devam edelim.
Kimlerde migren görülür?
Dünyada milyonlarca kişiyi etkileyen migren için öne çıkan yaş aralığı 20-50 yaşlar arasıdır. Bu yaş aralığında cinsiyetler açısından ise yoğunluk kadınlardadır. Kadınlarda migrenin erkeklere oranla daha fazla görülmesinin nedeni kesin değilse de hormonal faktörlerin hastalığın ortaya çıkmasında etkili olduğu düşünülmektedir.
Migrene yatkınlık açısından aşağıdaki özellikteki kişilerde migren görülmesinin daha olası olduğunu söyleyebiliriz:
- Ailesinde migren öyküsü olanlar
- Kadınlar, özellikle adet dönemi, hamilelik veya menopoz döneminde
- Depresyon, anksiyete veya epilepsi gibi belirli tıbbi durumları olan kişiler
- Yüksek düzeyde stres veya kötü uyku kalitesi yaşayanlar
- Beslenme veya çevresel tetikleyicilere duyarlı kişiler
Bu özelliklere sahip olanlarda bir yatkınlık olsa da bu özellikleri gösteren herkeste mutlaka migren görülür gibi bir cümle kuramayız. Yatkınlık dışında migreni tetikleyen bazı faktörler de bulunmaktadır.
Migreni tetikleyen faktörler nelerdir?
Migren atakları tetikleyen faktörlerden yukarıda kısaca bahsetmiştik. Bu faktörler kişiden kişiye ve hatta hangi migren tipinin etkili olduğuna göre farklılıklar gösterebilir. Ancak yine de tetikleyiciler konusunda bilgi sahibi olmak ve olabildiğince bu etkilerden kaçınmak migrenle mesafenizi açmanıza yardımcı olabilir.
Migren ağrılarını tetikleyebilen yaygın faktörleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:
- Hormonal değişiklikler (özellikle kadınlarda etkili olur)
- Kronik stres veya duygusal gerilim
- Çok uyumak, az uyumak, düzensiz uyumak gibi davranışları içeren uyku bozuklukları
- Bazı yiyecek ve içecekler (olgun peynirler, çikolata, kırmızı şarap, kafein gibi)
- Parlak veya titrek ışıklar, yüksek sesler veya güçlü kokular
- Hava değişiklikleri veya barometrik basınç değişiklikleri
- Öğün atlama veya dehidrasyon
Çok fazla tetikleyici sıraladığımızı ve bunlardan hangisinin migreninizi tetiklediğini bulmanızın zor olduğunu düşünüyor olabilirsiniz. Bu konuda bir migren günlüğü tutmak size yardımcı olabilir. Örneğin migren atağı geçirdiğiniz gün potansiyel olarak nelerin sizi etkilemiş olduğunu düşünerek not edin. Bir sonraki atak da benzer şekilde notlarınızı alın.
Böylece birkaç atak sonrasında sizin migreninizin hangi potansiyel faktörlerden tetiklenmiş olabileceğine dair size özel ve muhtemelen de oldukça isabetli bir listeye sahip olabilirsiniz. Böyle bir listeye sahip olmak hangi tetikleyicilerden kaçınmanız gerektiği konusunda da sizin için yol gösterici olabilir.
Migren nasıl geçer?
Migren ağrılarına nokta koyacak nihai bir çözüm henüz yok. Bu nedenle olabildiğince bu atakların yönetilmesine odaklanmak yardımcı olabilir. Migren ataklarının arasını açmak, şiddetini azaltmak bile pek çok kişinin yaşamında oldukça büyük bir fark yaratabilir. Bunun için bazı yaşam tarzı değişikliklerine, önleyici bir takım tekniklere ve ağrının etkili olduğu zamanlarda bazı rahatlama yöntemlerine başvurulabilir.
Migren yönetiminde yardımcı olabilecek bazı yaygın uygulamaları aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:
- Düzenli ve yeterli bir uyku programı
- Yoga, meditasyon veya nefes teknikleri
- Bol su içmek
- Düzenli saatlerde dengeli öğünler yemek
- Belirleyebildiğiniz tetikleyicilerden kaçınmak
- Atak sırasında başa veya boyuna soğuk veya sıcak kompres uygulamak
- Karanlık, sessiz bir odada dinlenmek
- Atak başlangıcında, rehberlik altında reçetesiz ağrı kesiciler kullanmak
Sık veya şiddetli migreni olan kişiler, daha kişiselleştirilmiş çözümler için tıbbi yardım almayı düşünmelidir.
Migren tedavisi nasıl yapılır?
Migren tedavisi genellikle akut ve önleyici seçenekleri içerir. Akut tedaviler, migren atağı geldiği sırada semptomları hafifletmeyi amaçlarken, önleyici tedaviler ilerleyen zamanlarda ortaya çıkacak olan migrenlerin zaman aralığını uzatmaya ve bu ataklardaki ağrı şiddetini azaltmaya yardımcı olur.
Tedavi seçenekleri şunları içerir:
- Hafif ataklar için ibuprofen veya asetaminofen gibi reçetesiz ilaçlar
- Orta ve yoğun şiddetli migrenler için triptanlar veya ergotaminler gibi reçeteli ilaçlar
- Beta blokerler, antidepresanlar, antikonvülzanlar veya CGRP inhibitörleri gibi düzenli olarak alınan önleyici ilaçlar
- Bazı kronik migren vakalarında kullanılan botoks enjeksiyonları
- Stresle ilişkili migren için bilişsel davranışçı terapi (CBT) gibi davranışçı terapiler
- Düzenli uyku, egzersiz ve tetikleyicilerden kaçınma gibi yaşam tarzı değişiklikleri
Migren tedavisinde kişiye özel bir yaklaşım çok önemlidir. Bir kişi için etkili olan bir tedavi, başka bir kişi için etkili olmayabilir. Bu nedenle doktorunuzla düzenli iletişim halinde olmak, bu rahatsızlığın tedavisinde çok önemlidir.