Maymun çiçeği nedir?

Maymun çiçeği (monkeypox) hastalığı, orthopoxvirus denilen ve çiçek hastalığının da dahil olduğu aynı aileden olan maymun çiçeği virüsünün neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Her ne kadar aynı virüs ailesinden olsalar da çiçek hastalığı maymun çiçeği hastalığından çok daha yüksek bulaşıcılık oranına sahip bir hastalıktır. Ayrıca hastalığın şiddeti de çiçek hastalığına nazaran daha hafiftir.

Maymun virüsü ilk defa 1958 yılında laboratuvar maymunlarında keşfedilmiştir. Ancak daha sonra 1970’te ilk defa insanlarda da bu hastalığa rastlanmıştır. Uzun yıllar sıklıkla orta ve batı Afrika’da görülen hastalık son yıllarda dünyanın pek çok farklı bölgesinde de görülmeye başlamıştır.

Maymun çiçeği ciltle ilgili bazı belirtilerle ortaya çıkar ve grip benzeri etkileri de bulunabilir. Ancak çoğu durumda bu hastalığın tedavi edilerek tamamen iyileştirilmesi mümkündür. Bununla birlikte hastalığın bağışıklık sistemi zayıf olan veya devam eden farklı hastalıkları bulunan kişilere bulaşması halinde ciddi sağlık sorunlarına yol açması riski bulunmaktadır.

Maymun çiçeği hangi ülkelerde görülür?

Hastalığın insanlarda da görülmeye başlandığı 70’li yıllar ve sonrasında maymun çiçeği virüsü uzun yıllar en çok Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Nijerya ve Kamerun gibi Orta ve Batı Afrika ülkelerinin uzak bölgelerinde görülmüştür. Bu bölgeler, virüsün belirli hayvan popülasyonlarında doğal olarak bulunduğu endemik bölgeler olarak kabul edilmektedir.

Ancak, 2022’den bu yana, maymun çiçeği virüsü endemik olmayan Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Kanada, Almanya, İspanya ve Avrupa ve Amerika’daki diğer ülkeler dahil olmak üzere pek çok bölgede de rapor edilmiştir. Virüsün endemik alanların dışına çıkması ile birlikte bilim insanları hastalığın yayılma koşulları ve hızı gibi konulardaki değişiklikleri daha yakından izlemeye başlamıştır.

Maymun çiçeği belirtileri nelerdir?

Maymun çiçeğinin kuluçka süresi 5-21 gün arasında değişiklik gösterebilir. Kuluçka süresini takiben ortaya çıkan belirtiler genellikle başlangıçta grip ile benzerlik gösterir. Ancak daha sonra bu belirtilere cilt üzerinde ortaya çıkan döküntüler eşlik eder. Semptomlar 2-4 hafta boyunca etkili olabilir.

Maymun çiçeğinin yaygın belirtilerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

Ateş
Titreme ve vücut ağrıları
Yorgunluk
Şişmiş lenf düğümleri (bu semptom maymun çiçeğini çiçek hastalığından ayırt edici bir özelliktir)
Baş ağrısı ve sırt ağrısı
Deri döküntüsü (genellikle önce yüzde başlar ve sonra vücudun diğer bölgelerine yayılır)

Bu bahsettiğimiz döküntüler genellikle düz lekelenmeler olarak başlar. Sonra bu lekelenmelerin olduğu alanlarda kabarmalar görülür. Sonra bu kabarıklıklar içleri sıvı dolu kabarcıklara dönüşür. Son aşamada ise genellikle kabuklanma ve bu kabukların dökülmesi şeklinde süreç tamamlanır. Çoğu kişi komplikasyon olmadan iyileşirken, bazılarında yara izi veya ikincil enfeksiyonlar görülebilir.

Maymun çiçeği bulaşıcı mıdır?

Evet, maymun çiçeği bulaşıcıdır, ancak bulaşma hızı kızamık veya COVID-19 gibi diğer birçok viral enfeksiyondan çok daha düşüktür. Maymun çiçeğinin bulaşıcılık düzeyi, enfekte bir kişi veya kontamine materyalle temas şekline ve süresine bağlı olarak farklılık gösterebilir.

Maymun çiçeği hastalığı, hastalığın belirtisi olan döküntülerin kızarıklık şeklinde ortaya çıkmasından kabuk bağlayıp iyileştiği son aşamasına kadar bulaşıcı olduğu kabul edilir. Dolayısıyla hastalığın erken evrede fark edilip, kişinin cildindeki tüm belirtiler ortadan kalkana kadar izole olması bulaşmayı azaltmak için çok önemlidir.

Maymun çiçeği nasıl bulaşır?

Maymun çiçeği hayvanlardan insanlara ve insandan insana bulaşabilir. Virüsün insandan insana yayılmasında özellikle yakın ve uzun süreli temas etkilidir. Ayrıca aşağıda sıraladığımız nedenler de bulaşıcılığın nedenleri arasındadır:

Enfekte kişinin cilt lezyonları, vücut sıvıları veya cilt üzerinde oluşmuş olan döküntü kabukları ile doğrudan temas
Enfekte kişinin solunum damlacıkları, özellikle uzun süreli yüz yüze etkileşimler sırasında
Enfekte kişinin temas ettiği kontamine nesneler yoluyla, örneğin yatak takımları, giysiler veya havlularla
Cinsel temas, özellikle döküntülere cilt teması

Hayvanlardan insanlara bulaşma, ısırık, çizik veya enfekte hayvanlarla, özellikle kemirgenler veya maymunlarla temas yoluyla gerçekleşebilir. Virüsün özellikle bazı sincaplar, fareler ve primatlarda bulunabildiği görülmüştür.

Maymun çiçeği nasıl tedavi edilir?

Maymun çiçeği hastalığının tedavisine özel olarak geliştirilmiş ve onaylanmış bir ilaç henüz bulunmuyor. Ancak enfekte olan kişinin semptomlarının hafifletilmesi ve komplikasyonların önlenmesi gibi konularda alınan bir takım tedbirler bulunmaktadır. Özellikle orta ve hafif düzeydeki vakalarda bu tedbirlerle birlikte kişinin bol sıvı alımı ve istirahatinin sağlanmasına yoğunlaşılır.

Ancak durumu daha ağır seyreden vakalarda, özellikle kişinin bağışıklık sistemi de zayıfsa, başlangıçta çiçek hastalığı için geliştirilmiş antiviral ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar arasında aşağıdakileri sıralayabiliriz:

Tecovirimat (TPOXX): Klinik ortamlarda maymun çiçeği tedavisinde umut vaat eden bir antiviral ilaç
Cidofovir ve brincidofovir: Bazı durumlarda kullanılabilen diğer antiviral ilaçlar
Vaccinia immün globulin (VIG): Ciddi hastalık veya komplikasyonları olan kişilerde bazen kullanılır

Hastalığın seyrinde komplikasyonlar ortaya çıkmadıkça hastaneye yatış genellikle gerekmez. Enfekte olan pek çok kişi hastalığı bulaştırmamak için evde izole olarak ve semptomların dikkatli şekilde yönetimi ile hastalığı atlatabilir.

Maymun çiçeği virüsünden korunma yolları nelerdir?

Maymun çiçeğini önlemek için hem bireysel hem de halk sağlığı önlemleri alınmalıdır. Ayrıca semptomların neler olduğunun bilinmesi ve belirtilerle karşılaşılması halinde tedbir alınması oldukça önemlidir. Virüs yakın temas yoluyla yayıldığından, maruz kalma riskini anlamak ve azaltmak çok önemlidir. Maymun çiçeği virüsünden korunmak için yardımcı olabilecek bazı korunma stratejilerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

Semptomlar, özellikle kızarıklık veya lezyonlar gösteren kişilerle yakın fiziksel temastan kaçının. Kabuklar dökülüp cilt tamamen normal görünümüne kavuşana kadar bulaş riski devam eder, unutmayın.
Sabun ve su veya alkol bazlı dezenfektanlar kullanarak el hijyeninize dikkat edin.
Enfekte kişilerle ilgilenmek durumunda olduğunuz zamanlarda mutlaka kişisel koruyucu ekipman kullanın.
Çarşaf ve giysiler gibi sık dokunulan yüzeyleri ve kumaşları dezenfekte edin.
Özellikle maymun çiçeğinin endemik olduğu bölgelerde vahşi hayvanlarla temastan kaçının.
Maymun çiçeğine karşı onaylanmış olan bazı çiçek aşıları özellikle sağlık çalışanları gibi yüksek risk grupları içinde olan kişiler için önerilebilir.

Maymun virüsünün yayılmasının önlenmesi hastalıkla mücadeledeki en önemli adımlardan biridir. Bu nedenle hastalığın belirtilerinin halk tarafından bilinmesi ve bu belirtilerle karşılaşılması halinde enfekte olan kişilerin hızla izole edilmesi son derece önemlidir.

Maymun Çiçeği Hakkında Bilmeniz Gerekenler