Doğum kontrol hapı nedir?

Düzenli kullanımda istenmeyen gebeliğin önlenmesi konusunda %99 oranında başarılı olan doğum kontrol hapları östrojen ve progesteron hormonlarının sentetik formlarını içerir. Bu sentetik hormonlar yumurtlamayı durdurarak, yani yumurtalıktan yumurta salınmasını önleyerek çalışır. Yumurtlamanın engellenmesi döllenme olasılığını büyük ölçüde azaltır. Haplar ayrıca hem rahim ağzındaki mukusu kalınlaştırarak spermin yumurtaya ulaşmasını zorlaştırır hem de rahim zarını inceltir. Böylece gebelik için şart olan döllenmiş yumurtanın rahim içine yerleşmesinin koşulları sağlanmamış olur.

Esas itibariyle korunmasız cinsel ilişki sonucu ortaya çıkabilecek olası gebeliğin önlenmesi için kullanılan doğum kontrol hapları ayrıca adet düzensizliklerinin giderilmesi, hormonal dengesizlikler, adet sancıları ve akne oluşumu ilişkili sorunlarda da kullanılabilmektedir. Ancak bu hapların bir takım yan etkilerinin olduğu da unutulmamalıdır. Bu nedenle doğum kontrol haplarından en doğru şekilde faydalanmak için doktor gözetiminde kullanılması gerekir.

Doğum kontrol hapı nasıl kullanılır?

Doğum kontrol haplarının etkili bir şekilde çalışması için her gün aynı saatte (her gün için yaklaşık olarak 3 saatlik bir zaman dilimi içinde) alınması oldukça önemlidir. Haplar vücuttaki hormon seviyelerini sabit tutmaktadır. Bu nedenle istikrarlı bir şekilde, başlangıçta belirlemiş olduğunuz ilaç kullanım zamanlamasına uymanız oldukça önemlidir.

Her doğum kontrol hapı bunları içermese de bazı doğum kontrol haplarında 21 aktif hap (hormon içeren) ve 7 tane de plasebo hap olduğunu belirtelim. Bunun amacı hormon alımına düzenli ara vermek ve aylık adet dönemini taklit eden bir kanamayı tetiklemektir.

Doğum kontrol hapları gebeliği önler mi?

Gebeliğin ortaya çıkması için bazı ön koşulların oluşması gerekir. Doğum kontrol hapları doğru şekilde, yani her gün aynı saatte kullanıldığında bu koşulların oluşması ve gebeliğin ortaya çıkması ihtimali %99 azalır. Dolayısıyla evet, doğum kontrol hapları gebeliğin oluşmasında oldukça etkilidir.

Peki, doğum kontrol hapları gebeliği nasıl engeller. Öncelikle haplar yumurtlamayı durdurur. Yumurtlamanın olmadığı bir bedende spermin dölleyebileceği bir yumurta söz konusu olmayacak ve gebelik gerçekleşmeyecektir. Ayrıca haplar rahim içini spermler ve implantasyon yani embriyonun rahime gömülmesi için de elverişsiz hale getirir. Böylece istenmeyen gebelik riski büyük oranda bertaraf edilmiş olur.

Doğum kontrol haplarından maksimum fayda sağlamak için hapları düzenli olarak kullanmanız oldukça önemlidir. Ara sıra hapların atlanması veya düzensiz saatlerde hapların alınması durumunda doğum kontrol haplarının etkililik oranı %91 civarına düşmektedir.

Doğum kontrol hapları sivilce için kullanılır mı?

Sivilce ve akne oluşumu vücutta androjen seviyesinin yüksek olduğu durumlarda gözlenebilir. Erkeklik hormonu olarak bilinen ve her iki cinsiyette de bulunan androjen vücutta yüksek oranlarda bulunduğunda ciltte aşırı yağ üretimine neden olur. Bu fazla yağ ise ciltteki gözeneklerin tıkanması ve akne oluşumu ile sonuçlanır.

Doğum kontrol hapı kullanımı akne ve sivilce tedavisinde sıklıkla tercih edilen bir yöntemdir. Bu amaçla kullanımda etkililik oranı vücuttaki androjen yani erkeklik hormonu seviyelerini düşüren ve östrojen ile progestin içeren doğum kontrol haplarında daha yüksektir. Doğum kontrol hapları arasında bu etkiye sahip olanlar hormonal seviyeleri dengleyerek kötüleşen akneleri kontrol altına alıp yenilerin oluşum şiddetini ve sıklığını azaltabilir.

Ancak tüm doğum kontrol haplarının bu etkiye sahip olmadığını unutmamalısınız. Bu nedenle akne ve sivilce tedavisi için kullanımın tıbbi gözetim altında yapılması daha doğru olur.

Doğum kontrol hapı kilo aldırır mı?

Doğum kontrol haplarının kilo aldırıp aldırmadığı sıkça tartışılan bir konudur. Bununla birlikte araştırmalar bu hapların kullanımı ile uzun vadeli kilo alımı arasında doğrudan bir ilişkinin varlığını tutarlı bir şekilde kanıtlamamıştır.

Bazı kişiler hapı kullanmaya başladıklarında vücutlarında geçici olarak sıvı tutulması veya hafif şişkinlik ortaya çıkabilir. Ancak bu şişkinlik veya su tutulmasının genellikle birkaç döngü sonra ortadan kalktığı görülmektedir.

Diğer taraftan haplarla vücutta ortaya çıkan hormonal değişikliğin her kişide aynı şekilde ortaya çıkmayabileceği de unutulmamalıdır. Bazı insanlar bu değişikliği iştah veya vücut yapısında değişiklikler şeklinde deneyimleyebilirken, diğerleri hiçbir belirgin fark yaşamadan hayatlarına devam edebilir.

Ancak hapların kullanımı sonrası kilo değişiklikleri endişe verici bir boyuta gelirse, farklı bir hapa geçmek veya alternatif bir yöntem için bir doktorla doğum kontrol seçeneklerini konuşmak yardımcı olabilir.

Doğum kontrol haplarının yan etkileri nelerdir?

Her ilaç gibi, doğum kontrol hapları da özellikle vücudun yeni hormon seviyelerine alıştığı ilk birkaç ayda yan etkilere neden olabilir. Bazı kişiler doğum kontrol haplarını herhangi bir sorun yaşamadan kullanırken, bazı kişilerdeyse aşağıdaki etkiler görülebilir:

Mide bulantısı: Genellikle hafif ve geçici olsa da, mide bulantısı hap kullanımına başlandığında sık görülen bir yan etkidir.
Baş ağrısı veya ruh hali değişiklikleri: Hormon değişiklikleri, özellikle migren öyküsü olan kişilerde, bazen ruh halini etkileyebilir veya baş ağrısını tetikleyebilir.
Göğüs hassasiyeti: Bazı kişiler, özellikle ilk döngülerde göğüslerinin daha dolgun veya hassas olduğunu fark edebilir.
Ara kanama: Haplar düzenli olarak alınmadığında veya uyum döneminde, adet kanamaları arasında lekelenme görülebilir.
Libido değişiklikleri: Bazı kişilerde cinsel istekte azalma ortaya çıkarken, diğerleri hiçbir değişiklik görülmeyebilir veya artış ortaya çıkabilir.

Yukarıda sıralanan yan etkilerin büyük çoğunluğu birkaç ay sonra geçer. Ancak yan etkiler devam ederse veya günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyecek bir hal alırsa, diğer doğum kontrol seçenekleri için bir sağlık uzmanı ile görüşmek gerekir.

Doğum kontrol hapını almayı unutursanız ne olur?

Doğum kontrol haplarının etkililik oranının çok büyük oranda hapların düzenli kullanımına bağlı olduğundan daha önce bahsetmiştik. Dolayısıyla hapların alınmasında bir aksama hapların gebeliği önleme kapasitesini de etkileyecektir.

Kişinin doğum kontrol hapı almayı unutması halinde ne yapması gerektiği kaç tane hapın atlanmış olduğuna, kullanılmakta olan hapın türü ve atlanan hapların döngünün hangi aşamasına geldiğine bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

Sadece bir hap atlandıysa:

Hatırladığınız anda hapı alın.
Paketin geri kalanındaki hapları normal şekilde almaya devam edin.

Hapın türüne göre yapılması gerekenler farklılık gösterebilir. Bu nedenle her zaman hap paketindeki talimatları kontrol edin veya ne yapmanız gerektiğinden emin değilseniz bir sağlık uzmanına danışın.

Doğum kontrol hapları uzun süre kullanılabilir mi?

Evet, doğum kontrol hapları, kişi sağlıklı olduğu ve herhangi bir kontrendikasyon bulunmadığı sürece yıllarca güvenle kullanılabilir. Ayrıca, doğum kontrol haplarının uzun süreli kullanımı, yumurtalık ve rahim kanseri riskinin azalması, adet kramplarının azalması ve adet dönemlerinin daha öngörülebilir olması gibi birçok sağlık yararı ile ilişkilendirilmiştir. Ancak, yüksek tansiyon, 35 yaşın üzerinde sigara içme veya belirli pıhtılaşma bozuklukları öyküsü gibi bazı sağlık durumları, hormonal kontraseptiflerin kullanımının yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.