Kurdeşen (ürtiker) nedir?

Halk arasındaki yaygın ifadesiyle kurdeşen, tıbbi olarak ise ürtiker dediğimiz rahatsızlık ciltte kızarıklıklara da yol açan kırmızı, kabarık, kaşıntılı döküntüler şeklinde ortaya çıkan ve oldukça rahatsız edici olan bir cilt reaksiyonudur. Vücudun belli bölgelerinde çıkan kurdeşen kimi zaman vücudun tamamına da yayılabilir. Genellikle hızlı bir şekilde ortaya çıkıp çok geçmeden etkisini yitirse de kimi zaman etkisinin haftalarca sürebildiği de doğrudur.

Ürtikerin ortaya çıkmasının arkasında genellikle alerjik bir reaksiyon veya bir tahrişe bağlı olarak cildin vücudun verdiği tepki yatar. Genellikle alerjiye neden olan etken ortadan kalktıktan bir süre sonra kurdeşen belirtileri de ortadan kalkmaya başlar. Dolayısıyla ürtikerin genel olarak zararsız bir durum olduğunu söylemek mümkündür. Ancak bununla birlikte bazı durumlarda altta yatan başka bir sağlık sorunu nedeniyle vücudun tepki verebildiği de olur. Böyle durumlar acil tıbbi müdahale de gerektirebileceği için bir sağlık kuruluşuna gitmek doğru olur.

Kurdeşen (ürtiker) belirtileri nelerdir?

Farklı alerjik reaksiyonlarla ya da cilt sorunlarıyla karıştırılmaması için kurdeşenin belirtilerinin neler olduğunun bilinmesi önemlidir. Örneğin ürtiker kabartıları kümeler halinde ortaya çıkabilir ve yer değiştirebilir. Bu ve diğer belirtileri başka rahatsızlıklarla karıştırmamak için kurdeşenin belirtilerine daha yakından bakalım.

Kurdeşenin yaygın belirtilerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

Kırmızı, pembe veya ten renginde kabarık, kaşıntılı yaralar
Bir bölgede kaybolup başka bir bölgede yeniden ortaya çıkabilen şişlikler
Ciltte kaşıntı veya yanma hissi
Zaman içinde boyutu ve şekli değişen yaralar
Dudaklarda, göz kapaklarında veya boğazda şişme (daha nadir görülen bir belirtidir ve anjiyoödem olarak bilinir)

Yularıda sıralanan belirtiler yaygın ürtiker belirtileridir. Ancak bu belirtilere nefes almada zorluk, göğüste sıkışma hissi veya baş dönmesi eşlik ediyorsa, bu durum başka ciddi bir alerjik reaksiyonun (anafilaksi) belirtisi olabilir. Böyle durumlarda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna gitmek gerekir.

Kurdeşen neden olur?

Kurdeşen, alerjik reaksiyonlardan fiziksel tetikleyicilere kadar farklı pek çok nedenle ortaya çıkmış olabilir. Çoğu durumda, özellikle de durum kronikleştiğinde, kurdeşenin kesin nedeni tam olarak anlaşılamayabilir. Ancak yine de ürtikeri harekete geçirebilecek yaygın tetikleyicileri anlamak, bu rahatsızlığın sıklığını ve şiddetini azaltmaya yardımcı olabilir.

Kurdeşenin en yaygın nedenlerinden bazılarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

Alerjik reaksiyonlar: Gıdalara (örn. fındık, kabuklu deniz ürünleri, yumurta), ilaçlara (örn. antibiyotikler, aspirin), böcek ısırıklarına veya latekse karşı ortaya çıkabilir.
Çevresel faktörler: Polen, evcil hayvan tüyü veya toz akarlarına maruz kalınması halinde ortaya çıkabilir.
Fiziksel tetikleyiciler: Soğuk hava, güneş ışığı veya ter de kurdeşeni tetikleyebilir.
Stres ve duygusal sıkıntı: Semptomlara neden olabilir veya mevcut semptomları kötüleştirebilir.
Enfeksiyonlar: Özellikle viral enfeksiyonlar nedeniyle özellikle çocuklardada ürtiker görülebilir.
Otoimmün durumlar: Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla sağlıklı dokuları hedef aldığı durumlarda ürtiker belirtileri ortaya çıkabilir.

Bazı durumlarda kurdeşen, idiyopatik ürtiker olarak bilinen bir durum olan açık bir neden olmadan da ortaya çıkabilir.

Akut ve kronik kurdeşen arasındaki fark nedir?

Akut ve kronik kurdeşen arasındaki temel fark, semptomların ne kadar süre devam ettiğidir. Her iki ürtiker de benzerlikler gösterebilirken, etkili olduğu süreler ve altta yatan nedenler farklılaşma eğilimindedir.

Altı haftadan kısa süren kurdeşenler akut kurdeşenlerdir. Bu kurdeşen türü genellikle alerjik bir reaksiyon, bir enfeksiyon veya tahriş edici çevresel faktörler tarafından tetiklenirler. Tetikleyici faktör ortadan kaldırıldığında veya tedavi yapıldığında oldukça kısa bir sürede iyileşir.
Kronik kurdeşen belirgin bir tetikleyici olmaksızın ortaya çıkar ve altı hafta veya daha uzun süre devam edebilir. Çoğu durumda kronik kurdeşen otoimmün hastalıklar, uzun süreli stres veya hormonal değişikliklerle ilişkili olabilir. Bu tür kurdeşenlerin yönetimi akut ürtikere nazaran daha zor olabilir ve uzun süreli tedavi ve gözlem gerektirebilir.

Kurdeşen genellikle ne kadar sürer ve ne zaman endişelenmelisiniz?

Kurdeşenin türüne, tetikleyici nedene ve kişinin tetikleyicilerden kaçınma davranışlarına bağlı olarak kurdeşenin etkili olduğu süre de değişiklik gösterebilir. Genel olarak kurdeşenler bir ya da birkaç bün içerisinde kaybolma eğilimindedir. Ancak kaybolan kurdeşenlerin yerine yenileri çıkarak kurdeşenin etkili olduğu süreyi uzatabilir.

Akut kurdeşen genellikle birkaç saat ila birkaç gün içinde düzelir ve genellikle reçetesiz satılan ilaçların ötesinde bir tedavi gerektirmez.
Öte yandan kronik kurdeşen, genellikle net bir tetikleyici olmaksızın haftalar, aylar ve hatta yıllar boyunca devam edebilir.

Aşağıdaki durumlar söz konusuysa bir sağlık kuruluşundan tıbbi yardım almanız gerekiyor olabilir:

Kurdeşen birkaç günden fazla sürüyor veya sık sık tekrar ediyorsa
Kaşıntı veya şişlik şiddetli veya ağrılı bir hal almışsa
Nefes almada zorluk, yüz veya boğazda şişme veya baş dönmesi gibi semptomlar bulunuyorsa (acil müdahale gerektiren anafilaksi söz konusu olabilir)

Bir sağlık kuruluşunda yapılacak olan hızlı değerlendirme, altta yatan nedenlerin belirlenmesine yardımcı olabilir ve uygun tedavi seçenekleri ile durum yönetilebilir.

Kurdeşen evde tedavi edilebilir mi?

Kronik olmayan, hafif ve orta dereceli kurdeşen vakaları kolay ulaşılabilen ilaçlarla evde kontrol altına alınarak iyileştirilebilir. Bu süreçte kişisel bakım, temizlik ve kurdeşeni tetikleyebilecek dış faktörlerden uzak durmak önemlidir.

Evde kurdeşen tedavisi için başlıca neler yapabilirsiniz, birlikte bakalım:

Antihistaminikler: Setirizin veya loratadin gibi reçetesiz satılan antihistaminikler histamin salınımını engellemeye ve kaşıntı ve şişliği hafifletmeye yardımcı olabilir.
Soğuk kompresler: Kurdeşenin etkili olduğu bölgeye soğuk bir bez veya buz torbası uygulamak cildi yatıştırabilir ve iltihabı azaltabilir.
Bol giysiler: Bu süreçte yumuşak, nefes alabilen kumaşlar giymek etkilenen bölgelerin daha fazla tahriş olmasını önler.
Bilinen tetikleyicilerden kaçınma: Belirli bir gıda, ilaç veya çevresel faktörden şüpheleniyorsanız, bu etkenlere maruz kalmaktan kaçının ve iyileşme sürecinde bir değişiklik olup olmadığını izleyin.
Stres yönetimi: Stresi yatıştırabilecek derin nefes alma, meditasyon veya hafif egzersiz gibi uygulamalar alevlenmeleri azaltmaya yardımcı olabilir.

Ancak tüm bu tedbirler işe yaramıyorsa, semptomlarınızda bir düzelme görmüyorsanız veya kronik kurdeşen söz konusu ise, daha ileri değerlendirme ve özel tedavi seçenekleri için bir sağlık uzmanına danışmak en iyisidir.