ÇİFTLİKKÖY HASTANESİ – KU.YD.145- KAN TRANSFÜZYON HEMŞİRESİ GÖREV YETKİ ve SORUMLULUKLARI

KAN TRANSFÜZYON HEMŞİRESİ GÖREV YETKİ ve SORUMLULUKLARI

BİRİM: Kan Transfüzyon Merkezi / Hemşirelik Hizmetleri

GÖREV ADI: Kan Transfüzyon Hemşiresi

AMİR ve ÜST AMİRLER: Hemşirelik Hizmetleri Müdürü ve İdari Hemşirelere dikey; Kan Transfüzyon Merkezi Sorumlu Hekimi’ne ve Başhekimliğe bağlıdır. Hemovijilans Hemşiresi ve Transfüzyon Komitesi ile çalışır.

YETKİ DEVRİ: Görevi başında bulunmadığı durumlarda (yıllık izin, mazeret izni, rapor, eğitim, kurum dışı görev vb.) görev ve yetkileri; KTM Sorumlu Hekimi’nin bilgisi ve Hemşirelik Hizmetleri Müdürlüğü’nün onayı ile görevlendirilen, kan transfüzyon merkezi uygulamaları konusunda eğitimli ve yetkinliği belgelenmiş bir diğer hemşire tarafından yürütülür. Laboratuvar teknikeri yalnızca mevzuatın kendisine tanıdığı test ve laboratuvar işlemleri sınırında destek verir; hemşirelik yetkisi devredilemez.

ARANAN NİTELİKLER;

GÖREV AMACI;

Özel Aktif International Hospital Kan Transfüzyon Merkezi bünyesinde; kan ve kan bileşenlerinin temininden hastaya uygulanmasına kadar geçen tüm sürecin izlenebilir, güvenli ve kesintisiz biçimde yürütülmesini sağlamak; acil durumlarda bağışçıdan kan alma işlemlerini standartlara uygun gerçekleştirmek ve transfüzyon güvenliğine ilişkin klinik hemşirelere rehberlik etmek; tüm bu uygulamaları 5624 Sayılı Kan ve Kan Ürünleri Kanunu ve Kan ve Kan Ürünleri Yönetmeliği, Ulusal Kan ve Kan Ürünleri Rehberi, Ulusal Hemovijilans Rehberi, Hemşirelik Yönetmeliği, TÜSKA Sağlıkta Akreditasyon Standartları, 6698 Sayılı KVKK ve kurumsal kalite politikalarına tam uyum içinde gerçekleştirmektir.

KURUMSAL SORUMLULUKLAR;

• Görevini yerine getirirken kurumun çıkarları doğrultusunda hareket eder.
• Kurumun misyon, vizyon, prosedür ve talimatları doğrultusunda hareket eder.
• Kurum içi bölüm veya kişiye özel eğitim programlarına katılır.
• Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na uygun davranır.
• Hasta bilgilerinin gizliliğine ve mahremiyetine uygun davranır.
• Sağlıkta Akreditasyon Standartları doğrultusunda çalışır.
• Yöneticisinin veya sorumlusunun oluşturduğu çalışma planı doğrultusunda hareket eder.
• Personel ve Disiplin Yönetmeliği kurallarına göre hareket eder.
• Yöneticisinin verdiği görevleri eksiksiz yerine getirir.
• Kurum ve yapılan çalışmalar ile ilgili tüm bilgilerin gizliliğini, önemli bilgilerin güvenliğini sağlar.
• Hasta ve hasta yakınlarının haklarını bilerek bu haklara uygun davranır.
• Hastanenin genel kurallarına uyar ve ekip ruhu içinde hareket eder.

TEMEL İŞ ve SORUMLULUKLAR;

• Kliniklerden gelen kan ve kan bileşeni istemlerini kontrol eder; hekim imzası, endikasyon, istenen ürün türü ve miktarı, hastanın kan grubu ve transfüzyon öyküsü ile aydınlatılmış onam formunun varlığını doğrular, eksik veya hatalı istemleri istemi yapan birime iade ederek düzelttirir.
• Kan grubu ve çapraz eşleştirme numunelerinin hasta başında en az iki tanımlayıcı (ad-soyad ve doğum tarihi/protokol numarası) ve kimlik bilekliği ile doğrulama yapılarak alınmasını, tüplerin hasta başında etiketlenmesini ve numuneyi alan kişinin kimliğinin kayıt altına alınmasını sağlar; etiketsiz, hatalı etiketli veya hemolizli numuneleri kabul etmez ve yeniden alınmasını ister.
• Kan ve kan bileşenlerini Kan Transfüzyon Hizmetleri İşleyiş Prosedürü doğrultusunda Türk Kızılay Bölge Kan Merkezi’nden ister; temin edilen ürünlerin teslim alınmasında torba bütünlüğü, etiket bilgileri, kan grubu, son kullanma tarihi, görünüm (hemoliz, pıhtı, renk değişikliği) ve taşıma sıcaklığını kontrol eder, uygun olmayan ürünleri kabul etmeyerek kayıt altına alır.
• Kan ve kan bileşenlerini türüne uygun koşullarda saklar: eritrosit süspansiyonunu 2-6 °C kan dolabında, trombosit süspansiyonunu 20-24 °C ajitatörde, taze donmuş plazmayı -25 °C ve altında derin dondurucuda muhafaza eder; dolap ve dondurucu sıcaklıklarını günde en az iki kez kaydeder, sürekli ısı izlem ve alarm sistemlerinin çalıştığını kontrol eder, sıcaklık sapmalarında ürünleri karantinaya alarak KTM Sorumlu Hekimi’ne bildirir.
• Çapraz eşleştirme ve kan grubu testlerinin laboratuvar teknikeri tarafından çalışılmasını koordine eder; uygun bulunan ürünün hasta ile eşleştirilmiş etiketini, çapraz eşleştirme sonuç belgesini ve ürün bilgilerini kontrol ederek transfüzyona hazır hale getirir.
• Hazırlanan kan ve kan bileşenini, kliniğin yazılı veya kimlik doğrulaması yaparak teslim alan görevliye imza karşılığı teslim eder; ürünün soğuk zinciri bozmayan kapalı ve ısı izlemeli kan taşıma çantası ile taşınmasını, kliniğe ulaştıktan sonra 30 dakika içinde transfüzyona başlanmasını ve bu süre aşıldığında ürünün uygun koşullarda merkeze iade edilmesini sağlar.
• Merkezden çıkıp kullanılmayan kan ürünlerinin iadesinde çıkış süresi, taşıma koşulları ve torba bütünlüğünü değerlendirerek ürünün tekrar stoğa alınıp alınamayacağına Ulusal Kan ve Kan Ürünleri Rehberi kriterlerine göre karar verir, uygun olmayan ürünleri imha prosedürüne göre kayıt altına alır.
• Transfüzyon öncesinde hasta başında iki sağlık çalışanı tarafından hasta kimliği, kan torbası etiketi, çapraz eşleştirme belgesi, kan grubu uyumu, ürün son kullanma tarihi ve hekim isteminin birlikte doğrulanması kuralının uygulanmasını sağlar ve klinik hemşirelerine bu süreçte rehberlik eder.
• Hekim istemi doğrultusunda kan ve kan bileşeni transfüzyonunu Hemşirelik Yönetmeliği ve kurum transfüzyon talimatına uygun olarak başlatır veya başlatılmasına destek verir; transfüzyon öncesi, başlangıçtan 15 dakika sonra, transfüzyon süresince ve bitiminde vital bulguları izler ve Kan ve Kan Bileşeni Transfüzyonu İzlem Formu’na kaydeder, her ünite için uygun filtreli set ve süre kurallarına uyar.
• Transfüzyon reaksiyonu belirtilerinde transfüzyonu derhal durdurur, damar yolunu serum fizyolojik ile açık tutar, hekime haber verir, torba ve seti korur, hastadan ve torbadan gerekli numunelerin alınmasını, hasta kimliği ve ürün etiketinin yeniden kontrolünü ve Transfüzyon Reaksiyonu Bildirim Formu’nun doldurulmasını sağlar.
• Transfüzyonla ilişkili istenmeyen olay, reaksiyon ve ramak kala olayları Ulusal Hemovijilans Rehberi doğrultusunda Hemovijilans Hemşiresi ve KTM Sorumlu Hekimi’ne bildirir; ciddi reaksiyonların ulusal hemovijilans sistemine bildirilmesi için gerekli kayıt ve belgeleri hazırlar.
• Acil durumlarında hekimin yazılı acil kan istemi üzerine çapraz eşleştirme tamamlanmadan O Rh negatif eritrosit süspansiyonu veya grup uyumlu ürün çıkışını kurum acil kan prosedürüne göre yapar; masif transfüzyon protokolünün uygulandığı hastalarda ürün akışını koordine eder ve tüm işlemleri eksiksiz kaydeder.
• Hekim istemine göre ışınlanmış, lökosit filtreli, yıkanmış veya özel hazırlanmış kan bileşenlerini Bölge Kan Merkezi’nden temin eder; endikasyonlara uygun ürün seçimi konusunda KTM Sorumlu Hekimi ile iş birliği yapar.
• Kan ve kan bileşenlerinin bağışçıdan hastaya kadar tam izlenebilirliğini sağlar: her ürünün giriş, saklama, çıkış, transfüzyon, iade ve imha kayıtlarını kayıt defterlerine ürün numarası ile işler; kayıtların mevzuatta öngörülen süre boyunca saklanmasını sağlar.
• Türk Kızılay Bölge Kan Merkezi’nden temin edilemeyen acil durumlarda, Kan ve Kan Ürünleri Yönetmeliği’nin transfüzyon merkezlerine tanıdığı sınırlar içinde ve KTM Sorumlu Hekimi’nin kararıyla, kan bağışçısından kan alma işlemini standart prosedüre uygun gerçekleştirir; bağışçı bilgilendirme ve sorgulama formunun doldurulmasına yardım eder, bağışçının vital bulgularını ve hemoglobin düzeyini ölçer, uygun ortam ve güveni sağlar.
• Acil bağış durumunda flebotomiyi aseptik teknikle yapar, torba ve numune tüplerini bağışçı kimliği ile etiketler, bağışçı reaksiyonlarını tanır ve hekim direktifi ile müdahale eder, bağışçının işlem sonrası dinlenmesini ve gözlenmesini sağlar; bağışçı kan örneklerini test için laboratuvar teknikerine, kayıt formlarını sekretere teslim eder.
• Kan dolabı, derin dondurucu, trombosit ajitatörü, plazma çözücü, santrifüj, kan taşıma çantaları ve ısı kayıt cihazlarının kullanıma hazır olduğunu her vardiyada kontrol eder; kalibrasyon ve bakım etiketlerini takip eder, envanter listesini günceller, arızaları Biyomedikal Birimi’ne ve KTM Sorumlu Hekimi’ne bildirir, arıza süresince ürünlerin güvenli saklanmasını sağlar.
• Kan torbaları, setler, tüpler, reaktifler ve sarf malzemelerin stok seviyesini, son kullanma tarihlerini ve saklama koşullarını kontrol eder; eczaneden ve depodan günlük ilaç ve malzeme istemlerini yapar, gelen ürünleri sayarak teslim alır, SBYS üzerinden stok girişlerini kontrol eder ve kritik stok seviyelerini amirine bildirir.
• Transfüzyon merkezinin temiz, düzenli ve enfeksiyon kontrol kurallarına uygun olmasını sağlar; KTM temizlik elemanının uygulamalarını enfeksiyon kontrol talimatlarına göre yönlendirir, el hijyeninin 5 endikasyonuna uyar, kişisel koruyucu ekipman kullanır ve kan ile temas riski olan tüm işlemlerde standart önlemleri uygular.
• Kullanılmış kan torbaları, setler, numune tüpleri ve kesici-delici aletlerin tıbbi atık ve kesici-delici atık kutularına kaynağında doğru ayrıştırılarak atılmasını sağlar; imha edilecek kan ürünlerini Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve kurum prosedürüne uygun şekilde kayıt altına alarak imha eder.
• Kesici-delici alet yaralanması veya kan ile mukoza teması durumunda derhal Enfeksiyon Kontrol Hemşiresi ve İş Yeri Hekimi’ne bildirimde bulunur; kaynak değerlendirmesi ve serolojik takip sürecine katılır.
• Hasta güvenliğini olumsuz etkileyen veya etkileyebilecek her olayı İstenmeyen Olay Bildirim Sistemi’ne bildirir; kök neden analizi ve Düzeltici/İyileştirici Faaliyet çalışmalarına katılır ve Transfüzyon Komitesi kararlarının merkezde uygulanmasını sağlar.
• Transfüzyon Komitesi toplantılarına katılır; kan ürünü kullanım, imha, iade, reaksiyon, soğuk zincir sapması ve istem-kullanım oranı gibi bölüm kalite göstergelerine veri sağlar, aylık istatistikleri hazırlar ve Kalite Yönetim Birimi ile KTM Sorumlu Hekimi’ne raporlar.
• Klinik hemşirelerine kan istem süreci, numune alma, transfüzyon uygulama ve izlemi, reaksiyon yönetimi ve hemovijilans bildirimi konularında Hemovijilans Hemşiresi ile birlikte hizmet içi eğitim verir; işe yeni başlayan hemşirenin eğitim hemşiresi gözetiminde uyum sürecini tamamlamasına rehberlik eder.
• Hasta ve yakınlarını transfüzyon süreci hakkında anlaşılır biçimde bilgilendirir; aydınlatılmış onamın hekim tarafından alındığını kontrol eder, hastanın mahremiyetini korur, kan ürünü kabul etmeyen hastaların tercihlerine saygı göstererek durumu hekime bildirir.
• 6698 sayılı KVKK kapsamında hasta ve bağışçıların kan grubu, antikor tarama sonuçları, bulaşıcı seroloji testleri ve transfüzyon geçmişi gibi özel nitelikli kişisel sağlık verilerini korur, şifresini paylaşmaz, kan torbası etiketlerini ve sonuç belgelerini açıkta bırakmaz, kişisel cihazlarla kayıt almaz ve sosyal medyada paylaşmaz.
• Kardiyak veya solunum arresti durumunda Mavi Kod çağrısı yapar ve Temel Yaşam Desteği uygulamalarına katılır; afet, kitlesel yaralanma ve olağanüstü durumlarda Hastane Afet ve Acil Durum Planı kapsamında acil kan stoğunun yönetimi ve Bölge Kan Merkezi ile koordinasyon görevini üstlenir, kurumdan izinsiz ayrılmaz.
• Hemşirelik Hizmetleri Müdürlüğü’nün hazırladığı çalışma, nöbet ve mesai listelerine uyar; nöbet teslimini stok, soğuk zincir kayıtları, bekleyen istemler ve açık reaksiyon bildirimleri üzerinden sözlü ve yazılı olarak yapar, kıyafet düzenine uyar.
• Kurum uyum eğitimine ve zorunlu eğitimlere (hasta güvenliği, transfüzyon güvenliği, enfeksiyon kontrolü, TYD, KVKK, iletişim, afet) katılır; mesleki gelişmeleri ve ulusal rehber güncellemelerini takip eder, yetkinlik değerlendirmelerine girer, öz değerlendirme, iç tetkik ve TÜSKA SAS denetimlerinde Transfüzyon Hizmetleri boyutuna ilişkin kanıtları KTM Sorumlu Hekimi ile birlikte sunar.
• Teslim aldığı demirbaş ve malzemelerin kasten veya dikkatsizlik nedeniyle hasar görmesinden ve kaybolmasından sorumludur; amirlerinin görev tanımı kapsamında verdiği diğer görevleri yerine getirir.

YETKİLER;

• Karar Verme Yetkisi: Kan ve Kan Ürünleri Yönetmeliği, Ulusal Kan ve Kan Ürünleri Rehberi, Hemşirelik Yönetmeliği, görev tanımı ve SAS standartları sınırları dahilinde; eksik veya hatalı kan istemini ve uygun olmayan numuneyi reddetme, soğuk zinciri bozulmuş veya bütünlüğü şüpheli ürünü karantinaya alma ve kullanımdan kaldırma, iade edilen ürünün stoğa alınıp alınmayacağına rehber kriterlerine göre karar verme, transfüzyon reaksiyonu şüphesinde transfüzyonu derhal durdurma, hasta güvenliğini tehdit eden durumlarda ürün çıkışını bekletip KTM Sorumlu Hekimi’ne danışma ve Mavi Kod çağrısı yapma yetkisine sahiptir. Transfüzyon endikasyonu koyma, ürün türü ve miktarını hekim istemi dışında değiştirme, çapraz eşleştirme sonucunu yorumlayarak laboratuvar uzmanı yerine uygunluk kararı verme ve hekim istemi olmaksızın ilaç uygulama yetkisi yoktur.
• Denetleme ve Görev Verme Yetkisi: Kan Transfüzyon Merkezi’nde görevli laboratuvar teknikeri, KTM temizlik elemanı ve sekreterine kan güvenliği, soğuk zincir ve enfeksiyon kontrolü ile ilgili iş paylaşımı yapma; kliniklerdeki kan taşıma, transfüzyon izlemi ve numune alma uygulamalarını Hemovijilans Hemşiresi ile birlikte izleme ve uygunsuzlukları ilgili Sorumlu Hemşire ile KTM Sorumlu Hekimi’ne bildirme yetkisine sahiptir. Personel üzerinde idari yaptırım yetkisi yoktur; bu yetki KTM Sorumlu Hekimi ve Hemşirelik Hizmetleri Müdürlüğü’ne aittir.

ETİK İLKELER;

• Öncelik: İnsan hayatının korunması gereken en yüce değer olduğu bilinciyle; kan ve kan ürünü alan hastanın ve bağışçının yaşam hakkını ve güvenliğini daima birinci önceliği sayar.
• Zarar Vermeme ve Faydalılık: Yanlış hastaya yanlış kan ürününün verilmesinin ölümcül olabileceğini bilerek kimlik doğrulama, çift kontrol ve soğuk zincir kurallarından hiçbir baskı ve aciliyet gerekçesiyle ödün vermez; kan ürünlerinin kıt ve değerli bir kaynak olduğu bilinciyle israfı önler.
• Hasta Özerkliği ve Bilgilendirme: Hastanın transfüzyon hakkında bilgilendirilme, onam verme veya inanç ve değerleri doğrultusunda kan ürünü kabul etmeme hakkına saygı duyar; bu tercihleri yargılamadan hekime iletir.
• Bağışçı Haklarına Saygı: Kan bağışçısının gönüllülük esasına, bilgilendirilme hakkına, güvenliğine ve mahremiyetine özen gösterir; bağışçı sorgulama bilgilerini ve test sonuçlarını kesinlikle gizli tutar.
• Ayrımcılık Yasağı (Eşitlik İlkesi): Hastanın veya bağışçının ırkı, etnik kökeni, dili, dini, inancı, politik görüşü, cinsiyeti, yaşı, engel durumu, hastalığı, sosyal veya ekonomik konumu temelinde ayrımcılık yapmaz; kan ürünlerinin dağıtımını yalnızca tıbbi öncelik ve hakkaniyet ilkeleriyle yapar.
• Mesleki Dürüstlük: Soğuk zincir sapması, kayıt hatası veya reaksiyon gibi olumsuzlukları örtbas etmez, şeffaflıkla bildirir; mesleğini meşruiyet ve dürüstlük çerçevesinde uygular, hediye veya menfaat kabul etmez.
• KVKK ve Sır Saklama Yükümlülüğü: Hasta ve bağışçıların kan grubu, bulaşıcı seroloji sonuçları, transfüzyon geçmişi ve kimlik bilgilerini 6698 sayılı Kanun kapsamında ve kişinin vefatından sonra dahi kesin bir gizlilikle saklar.

GÖREV DAĞILIMINDA ÇATIŞMA YAŞANMASI DURUMUNDA;

Çatışmaya neden olan etmenlerin çok boyutlu olduğu; kliniklerin acil kan taleplerindeki zaman baskısı ile çapraz eşleştirme ve güvenlik kontrollerinin gerektirdiği süre arasındaki gerilim, eksik veya hatalı doldurulmuş istem ve onam formlarının iadesi nedeniyle hekim ve hemşirelerle yaşanan anlaşmazlıklar, Bölge Kan Merkezi’nden ürün teminindeki gecikmeler, nöbet ve çağrı yükü, soğuk zincir sapmaları ve reaksiyon bildirimlerinde sorumluluk paylaşımı ile biyolojik, psikolojik ve sosyal dinamiklerin çalışanların davranışını şekillendirmede etkin rol üstlendiği kabul edilmektedir. Çatışma yönetimi sürecinde bireyin kendi stres tepkilerini tanıması, olası çatışma tepkilerini öngörebilmesi ve yapıcı, empatik, ulusal rehberlere ve mevzuata dayalı profesyonel bir iletişim dili sergilemesi çatışmanın çözüme kavuşturulmasındaki temel bireysel katkıdır.

Hastanemizde kan transfüzyon hizmetlerinin görev dağılımında çatışmanın sebepleri sistem yaklaşımı etrafında ele alınır ve çözüm önerileri de bu yönde geliştirilir. Kan istem, acil kan ve masif transfüzyon süreçlerinin yazılı talimatlarla netleştirilmesi, Transfüzyon Komitesi’nin kurumsal yaptırım gücünün üst yönetimce desteklenmesi, kan transfüzyon hemşiresi ile laboratuvar teknikeri ve hemovijilans hemşiresi arasındaki görev sınırlarının tanımlanması, nöbet listelerinde hakkaniyet, kişisel iletişim, stres ve öfke yönetimi eğitimleri, hizmet içi eğitimlerin artırılması ve ekip içi sosyal faaliyetler çatışmayı önleyici kurumsal yöntemlerdir.

Operasyonel Uygulama Esasları:

• Kesintisiz Hizmet ve Hasta Güvenliği Önceliği: Görev dağılımı, nöbet çizelgesi veya istem önceliği konusundaki itiraz ve uyuşmazlıklarda kan ürünü çıkışının geciktirilmesi, acil kan talebinin bekletilmesi, soğuk zincir takibinin aksatılması, güvenlik kontrollerinin atlanması veya merkezin terk edilmesi kesinlikle kabul edilemez. Hizmet mevcut plan ve ulusal rehberler doğrultusunda eksiksiz sürdürülür.
• Yerinde Değerlendirme: Uyuşmazlık öncelikle KTM Sorumlu Hekimi ve bağlı bulunulan İdari Hemşire tarafından Kan ve Kan Ürünleri Yönetmeliği, Ulusal Kan ve Kan Ürünleri Rehberi, kurum transfüzyon prosedürü, iş yükü dengesi ve yasal görev sınırları gözetilerek değerlendirilir; taraflar dinlenerek çözüme kavuşturulur.
• Üst Yönetici Müdahalesi: Birim içinde çözülemeyen durumlarda konu Hemşirelik Hizmetleri Müdürü’ne; kliniklerle yaşanan transfüzyon uygulaması uyuşmazlıklarında ise Transfüzyon Komitesi ve Başhekimliğe iletilir. Üst yöneticinin veya komitenin konunun özelliğine göre belirleyeceği çözüm yolu nihai ve bağlayıcıdır.