4 Yaş Aşısı Takvimi: Yan Etkileri ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Tahmini okuma süresi: 11 dakika 16 saniye

4 Yaş Hatırlatma Aşıları Hakkında Bilmeniz Gerekenler

4 yaş aşısı takvimi, çocukluk dönemi aşı takviminde 48. ayda uygulanan hatırlatma aşılarını ifade eder. 4 yaş aşıları bebeklik ve erken çocukluk döneminde yapılan aşılarla oluşan bağışıklığın güçlendirilmesine yardımcı olur. Okul öncesinde yapılan bu pekiştirme aşıları arasında dörtlü karma aşı (DaBT-İPA), kızamık, kızamıkçık ve kabakulak aşısı (KKK) ile 4-6 yaş arasında yapılan suçiçeği aşısının ikinci dozu bulunmaktadır.

Yazımızın devamında 4 yaş karma aşısının hangi hastalıklara karşı koruduğunu, aşının ne zamana kadar yapılabileceğini, olası yan etkileri, aşıdan önce ve sonra dikkat edilmesi gerekenleri ele alacağız. Ayrıca grip aşısı ve menenjit aşısı gibi ebeveynlerin sık sorduğu ancak rutin 4 yaş aşısından ayrı değerlendirilmesi gereken konuları da ele alacağız.

4 yaş kızamık aşısı KKK içinde mi yapılır?

4 yaş kızamık aşısı KKK aşısı içinde uygulanır. KKK aşısı kızamık, kızamıkçık ve kabakulak hastalıklarına karşı bağışıklığı desteklemek amacıyla yapılan bir aşıdır. Bu nedenle ebeveynler “4 yaş kızamık aşısı ayrı mı yapılıyor?” diye merak ettiğinde çoğu zaman kastedilen aşı KKK aşısıdır.

Kızamık aşısının ilk dozu daha önce yapılmış olsa da, 4 yaşta uygulanan doz bağışıklığın okul öncesi dönemde güçlendirilmesine yardımcı olan hatırlatma dozudur. Çünkü çocuklarda ilk dozdan sonra oluşan bağışıklık desteklenmeye ihtiyaç duymaktadır. Hatırlatma dozu, çocuğun kızamıkla birlikte kızamıkçık ve kabakulak gibi aşıyla önlenebilir hastalıklara karşı korunmasını güçlendirmeyi amaçlar.

Bu noktada çocuğun aşı kayıtları mutlaka kontrol edilmelidir. Aşıların zamanında yapılıp yapılmadığı, eksik doz olup olmadığı ya da önceki aşılardan sonra özel bir reaksiyon gelişip gelişmediği aile hekimi veya çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Böylece 4 yaş aşıları çocuğun bireysel aşı geçmişine uygun şekilde planlanabilir.

4 yaş karma aşısı ve tetanoz aşısı aynı şey mi?

4 yaş karma aşısı ve tetanoz aşısı tamamen ayrı aşılardır. 4 yaşta yapılan dörtlü karma aşı tıbbi adıyla DaBT-İPA aşısıdır. Bu aşının içinde difteri, boğmaca, tetanoz ve çocuk felcine karşı koruma sağlayan bileşenler bulunur.

Bu aşının “karma” olarak adlandırılmasının nedeni ise tek uygulama ile birden fazla hastalığa karşı bağışıklığı desteklemesidir. Difteri solunum yolunu etkileyebilen ciddi bir enfeksiyon, boğmaca özellikle küçük çocuklarda uzun süren öksürük ataklarına yol açabilen bulaşıcı bir hastalık, tetanoz ise ciddi bir enfeksiyon hastalığıdır. DaBT-İPA aşısındaki İPA bileşeni de çocuk felcine karşı bağışıklığın güçlendirilmesine yardımcı olur.

“Çocuğum daha önce karma aşı olmuştu, 4 yaşta neden tekrar yapılıyor?” sorusu ebeveynlerin sık merak ettiği konulardan biridir. Bebeklik döneminde yapılan aşılar ilk bağışıklığı oluştururken 4 yaşta yapılan doz ise okul öncesi dönemde bu bağışıklığı pekiştirmeyi amaçlar. Bu nedenle hatırlatma dozu önceki aşıların gereksiz olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, bağışıklığın devamlılığını destekleyen aşamalardan biridir.

4 yaş aşısı ne zamana kadar yapılır? Nerede yapılır?

4 yaş aşısı, Aile Sağlığı Merkezleri’nde yapılabilir. Çocuğunuz 48. ayını doldurduğunda aile hekiminiz aşı takvimini kontrol eder ve zamanı gelen aşıları planlar. Bu süreçte çocuğun önceki aşı kayıtları ve varsa geciken dozlar birlikte değerlendirilir. Böylece yalnızca yaşına göre değil, çocuğun kendi aşı geçmişine göre de doğru uygulama yapılmış olur.

4 yaş aşısı için en doğru zaman çocuğun 48. ayını doldurduğu dönemdir. Ancak bazen hastalık, taşınma nedeniyle adres değişikliği, randevu aksaması ya da aşı takibinin karışması gibi nedenlerle 4 yaş aşısı zamanında yapılamayabilir. Böyle bir durumda ebeveynlerin paniğe kapılmasına gerek yoktur. Önemli olan aşıyı tamamen atlamamak ve en kısa sürede aile hekimi ya da çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanıyla görüşmektir.

Ebeveynler 4 yaş aşısının süresini birkaç ay geçirdiklerinde, artık geç kaldıklarını düşünerek endişelenebilirler. Bu durumda yapılması gereken ilk fırsatta aile hekimine başvurmaktır. Sağlık personeli çocuğun hangi aşılarının eksik kaldığını ve aşıların hangi aralıklarla tamamlanabileceğini değerlendirir. Aşı geciktiğinde asıl risk çocuğun aşıyla önlenebilir hastalıklara karşı korunmasının eksik kalmasıdır. Bu nedenle gecikme fark edildiğinde “nasıl olsa geçti” düşüncesiyle ertelemeye devam edilmemelidir.

Çocuğun yakın zamanda ateşli hastalık geçirmesi, ciddi alerji öyküsü, kronik hastalığı veya önceki aşı sonrası beklenmeyen bir reaksiyonu varsa bu bilgiler de mutlaka hekime söylenmelidir. Böylece 4 yaş aşısı çocuğun bireysel durumuna göre güvenli ve doğru zamanda planlanabilir.

Çocuğumun eksik aşısı olup olmadığını nasıl öğrenebilirim?

Ebeveynlerin en merak ettiği konulardan biri de çocuğun eksik aşısının olup olmadığı konusudur. Ancak bu durumda panik yapmaya gerek yoktur, çünkü aile hekiminiz çocuğun aşı kayıtlarını sistem üzerinden kontrol edebilir. Yine de varsa hastane kayıtları veya daha önce yapılmış özel aşı bilgileri randevuya götürülmelidir. Çünkü bazı aşılar farklı sağlık kurumlarında ya da özel olarak yapılmış olabilir ve bu bilgilerin hekime iletilmesi planlamayı kolaylaştırır.

4 yaş aşısına gitmeden önce çocuğun o günkü genel durumu da paylaşılmalıdır. Ateş, devam eden enfeksiyon, ciddi alerji öyküsü, kronik hastalık, düzenli kullanılan ilaçlar veya önceki aşılardan sonra beklenmeyen bir reaksiyon yaşandıysa, bu bilgiler sağlık personeliyle mutlaka paylaşılmalıdır. Hafif burun akıntısı ya da basit bir halsizlik gibi durumlarda aşının yapılıp yapılmayacağına ebeveyn tek başına karar vermemeli, aile hekimi veya çocuk sağlığı uzmanının değerlendirmesi alınmalıdır.

4 yaş aşısı yan etkileri nelerdir?

4 yaş aşısı sonrası bazı çocuklarda hafif ve geçici yan etkiler görülebilir. Bu durum çoğu zaman vücudun aşıya verdiği bağışıklık yanıtıyla ilişkilidir ve her çocukta aynı şekilde ortaya çıkmaz. Bazı çocuklar aşıdan sonra hiçbir belirti yaşamazken bazı çocuklarda kısa süreli şikayetler olabilir.

4 yaş aşısı yan etkileri arasında en sık görülebilen durumları aşağıdaki gibi özetleyebiliriz:

• Aşı yapılan bölgede ağrı veya hassasiyet
• Hafif kızarıklık
• Şişlik
• Kısa süreli ateş
• Halsizlik veya yorgunluk
• Huzursuzluk
• İştah azalması
• Kolunu kullanırken hafif rahatsızlık hissetme

Bu belirtilerin çoğu hafif seyreder ve kısa sürede azalır. Aşı yapılan bölgede hassasiyet varsa çocuğun kolunu zorlamaması, dar kıyafetlerden kaçınılması ve bölgenin gözlemlenmesi yeterli olabilir. Ateş gelişirse çocuğun genel durumunu takip etmek, sıvı almasını desteklemek ve hekim önerisi olmadan ilaç kullanmamak önemlidir. Ateş düşürücü veya ağrı kesici gerekiyorsa, çocuğun yaşına kilosuna ve sağlık durumuna göre hekim önerisi alınmalıdır.

Bazı belirtiler ise daha dikkatli değerlendirilmelidir. Aşı sonrası aşağıdaki durumlardan biri görülürse vakit kaybetmeden bir uzmana başvurulmalıdır:

• Yüksek ateş
• Nefes almada güçlük
• Yaygın döküntü
• Yüzde, dudakta veya göz çevresinde şişme
• Baygınlık
• Uzun süren aşırı halsizlik
• Dalgınlık veya bilinçte farklılık
• Çocuğun genel durumunda belirgin bozulma

4 yaş aşısı sonrası yüksek ateş durumunda ne yapmalıyım?

4 yaş aşısı sonrası ateş görülebilir ve bu durum çoğu zaman geçici bir yan etki olarak değerlendirilir. Burada ebeveynlerin dikkat etmesi gereken en önemli nokta yalnızca ateşin derecesi değil, çocuğun genel durumudur. Çocuk sıvı alabiliyor, nefes alıp vermesi rahat, iletişimi iyi ve genel durumu belirgin şekilde bozulmamışsa, çoğu zaman evde takip yeterlidir.

Aşı sonrasında yüksek ateş görülmesi durumunda aşağıda sıralanan adımlar izlenebilir:

• Çocuğun ateşi düzenli aralıklarla ölçülmelidir.
• Bol sıvı alması desteklenmelidir.
• Çok kalın giydirilmemeli, ortam ısısı dengeli tutulmalıdır.
• Çocuk dinlenmeye teşvik edilmelidir.
• Aşı yapılan bölge kızarıklık, şişlik veya hassasiyet açısından gözlemlenmelidir.
• Doktor önerisi olmadan ateş düşürücü ya da ağrı kesici kullanılmamalıdır.

Böyle durumlarda ebeveynlerin aklında “Bu ateş normal mi, yoksa doktora götürmeli miyim?” benzeri soruların oluşması da gayet anlaşılabilir. Burada yalnızca ateşin derecesi değil, çocuğun genel durumu da önemlidir. Çocuk belirgin şekilde halsizse, beslenemiyorsa, solunum sıkıntısı varsa veya ebeveyn çocuğun halinden endişe ediyorsa, aile hekimi ya da çocuk sağlığı uzmanıyla görüşmek en doğru yaklaşım olur.

Çocuğuma 4 yaş aşısı yaptırmadan önce nelere dikkat etmem gerekiyor?

4 yaş aşısı öncesinde en önemli adım çocuğun o günkü genel sağlık durumunu ve geçmiş aşı bilgilerini sağlık personeliyle paylaşmaktır. Çocuğun ateşi varsa, aktif bir enfeksiyon geçiriyorsa, son günlerde belirgin halsizlik yaşıyorsa ya da düzenli kullandığı ilaçlar varsa, bu bilgiler aşı öncesinde mutlaka söylenmelidir.

Aynı şekilde daha önce herhangi bir aşıdan sonra ciddi alerjik reaksiyon, yaygın döküntü, nefes darlığı, bayılma ya da beklenmeyen bir yan etki yaşandıysa, bu durum da yine aile hekimi veya çocuk sağlığı uzmanı tarafından bilinmelidir.

Ebeveynlerin sık sorduğu sorulardan biri “Çocuğum biraz hasta, yine de 4 yaş aşısı olabilir mi?” sorusudur. Hafif burun akıntısı, kısa süreli öksürük ya da çocuğun genel durumunu bozmayan basit şikayetlerde aşı her zaman ertelenmeyebilir. Ancak ateş, belirgin halsizlik, ağır enfeksiyon bulguları veya çocuğun genel durumunda bozulma varsa, aşı zamanı sağlık personeli tarafından yeniden değerlendirilmelidir.

Aşı öncesinde çocuğu yaşına uygun şekilde bu sürece hazırlamak önemlidir. “Hiç acımayacak” demek yerine, bu acının kısa süreceğini ve tüm bu süreçte yanında olacağınızı söylemek daha güven verici olabilir. Sevdiği bir oyuncağı yanında götürmek, işlem sırasında dikkatini başka yöne çekmek veya aşıdan sonra sakin bir rutin planlamak çocuğun kaygısını azaltabilir. Amaç çocuğu korkutmadan aynı zamanda gerçekçi bir şekilde sürece hazırlamaktır.

Aktif International Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Doktorlarının Uyarı ve Önerileri

4 yaş aşıları okul öncesi dönemde çocuğun bağışıklığını destekleyen önemli hatırlatma aşıları arasında yer alır. Aktif International Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları doktorlarımıza göre bu süreçte en önemli adım çocuğun aşı geçmişinin doğru değerlendirilmesidir. Bu nedenle aşı randevusuna giderken daha önce yapılmış özel aşı bilgilerinin ve çocuğun geçirdiği önemli sağlık sorunlarının hekimle paylaşılması gerekir.

Bizim özellikle dikkat çekmek istediğimiz konulardan biri de ebeveynlerin aşıyı yalnızca “o gün yapılacak işlem” gibi görmemesidir. Aşı öncesinde çocuğun ateşi, aktif enfeksiyonu, alerji öyküsü, kronik hastalığı, düzenli kullandığı ilaçlar ve önceki aşılardan sonra yaşadığı olağandışı reaksiyonlar mutlaka sağlık personeline söylenmelidir. Bu bilgiler aşının güvenli şekilde planlanmasına yardımcı olur.

Aşı sonrası dönemde ise ebeveynlerin çocuğu dikkatle ama panik yapmadan gözlemlemesi önemlidir. Hafif ateş, aşı yerinde hassasiyet, huzursuzluk veya kısa süreli halsizlik görülebilir. Ancak yüksek ateş, nefes almada güçlük, yaygın döküntü, yüzde veya dudaklarda şişme, dalgınlık ya da çocuğun genel durumunda belirgin bozulma varsa beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

4 yaş aşısından sonra banyo yapılır mı, okula gidilir mi?

4 yaş aşısından sonra çocuğun genel durumu iyiyse, günlük yaşamına devam etmesinde genellikle sakınca yoktur. Aşıdan sonra hafif kol ağrısı, kısa süreli halsizlik, huzursuzluk ya da hafif ateş görülebilir. Bu nedenle okul, kreş ya da günlük aktiviteler konusunda en önemli ölçüt çocuğun kendini nasıl hissettiğidir.

Çocuğun genel hali iyiyse, okula gitmesi herhangi bir sorun oluşturmaz. Ancak aşı sonrası ateş, belirgin halsizlik, yoğun huzursuzluk, kolunu kullanırken ağrı ya da kendini iyi hissetmeme benzeri durumlar söz konusuysa, o gün evde dinlenmesi daha doğru olabilir.

Banyo konusunda da “aşı sonrası banyo yapamaz” benzeri çıkarımlar yapmak doğru değildir. Çocuğun ateşi yoksa ve aşı yapılan bölgede de belirgin bir hassasiyet yoksa, banyo yapmak genellikle sorun oluşturmaz. Ancak çocuk ateşliyse, çok halsizse ya da aşı yerinde belirgin ağrı, şişlik veya kızarıklık varsa banyo yapmayı ertelemek daha rahat olabilir.

Banyo yapılacaksa suyun çok sıcak olmamasına, aşı yapılan bölgenin sert bir şekilde ovalanmamasına ve çocuğun üşütülmemesine dikkat edilmelidir.

4 yaş grip aşısı rutin aşı takviminde yer alır mı?

4 yaş grip aşısı rutin 4 yaş aşısı takvimindeki KKK ve DaBT-İPA aşılarıyla aynı kapsamda değerlendirilmez. Yani çocuğunuz 4 yaşına geldiğinde yapılan temel hatırlatma aşıları KKK ve dörtlü karma aşıdır. Grip aşısı ise mevsimsel olarak ayrıca gündeme gelebilen bir aşıdır.

Bu nedenle “4 yaş çocuğa grip aşısı yapılır mı?” sorusunun yanıtı çocuğun sağlık durumuna göre değişebilir. Grip aşısı özellikle astım, kronik akciğer hastalığı, kalp hastalığı, diyabet, bağışıklık sistemiyle ilgili sorunlar gibi ek riskleri olan çocuklarda daha önemli hale gelebilir.

Çocuk kreşe ya da okula gidiyorsa, sık enfeksiyon geçiriyorsa veya evde risk grubunda bir birey varsa, bu konuyu çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanıyla ayrıca değerlendirerek karar vermek doğru olur.

4 yaş menenjit aşısını yaptırmam gerekli mi?

4 yaş menenjit aşısı ebeveynlerin sık sorduğu konulardan biridir. Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir. Çünkü 4 yaşta rutin olarak yapılan aşılar KKK ve DaBT-İPA aşılarıdır. Menenjit aşısı ise bu rutin 4 yaş aşılarıyla aynı kapsamda değerlendirilmemelidir.

Menenjit, farklı mikroorganizmalar nedeniyle gelişebilen ciddi bir enfeksiyon tablosudur. Halk arasında “menenjit aşısı” denildiğinde çoğu zaman meningokok aşıları kastedilir. Ancak her çocuk için aynı yaşta, aynı şekilde uygulanacak tek bir menenjit aşısı planından söz etmek doğru değildir.

Çocuğun daha önce meningokok aşısı olup olmadığı, okul veya kreş durumu, bağışıklık sistemiyle ilgili bir hastalığı bulunup bulunmadığı ya da hekim tarafından takip edilen kronik bir hastalığı varsa bu konu çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanıyla ayrıca değerlendirilmelidir.